ජෙහාන් පෙරේරා
රජය සිය පදනම් ප්‍රතිපත්තිවලින් එකකට එල්ල වූ පළමු ප්‍රධාන අභියෝගය ජය ගැනීමට සූදානමින් සිටින බව පෙනේ. අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ වරදට සිරදඬුවම් විඳිමින් සිටින පූජ්‍ය ගලගොඩඅත්තේ ඥානසාර හිමියන් නිදහස් කරන ලෙස බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ඇතැම් පාර්ශ්වයන්ගෙන් සහ විපක්ෂයේ දේශපාලන පක්ෂවලින් එල්ල වූ ඉල්ලීම්වලට රජය මුහුණ දී ඇත.
ඥානසාර හිමියන් වඩාත්ම ප්‍රකට වන්නේ සිංහල ජාතිකවාදී සංවිධානයක් වන බොදු බල සේනාහි මහලේකම් ලෙසයි. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ විපක්ෂයේ දේශපාලන පක්ෂ විසින් සංවිධානය කරන ලද විරෝධතා පාගමන හමුවේ රජය සැලුණේ නැති අතර, රජයේ ස්ථාවරයට සහාය පළකරමින් එහි පාක්ෂිකයෝ ඊටත් වඩා විශාල පාගමනක් සංවිධානය කළහ. මෙම පාගමන් දෙකෙන් එකකටවත් සාමාන්‍ය ජනතාව සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවකින් සම්බන්ධ නොවීම විශේෂත්වයකි. මෙම ගැටලුව දැන්, යම් පුද්ගලයකුගේ තරාතිරම හෝ තත්ත්වය නොසලකා නීතිය සමානව ක්‍රියාත්මක කිරීමට රජය දක්වන කැපවීම, බලවත් පාර්ශ්වයන් සමඟ ගැටුමක් ඇති කරගනිමින් හෝ පවත්වාගෙන යන්නේද යන්න මැන බලන පරීක්ෂණයක් බවට පත්ව ඇත.
මෙම නඩුවට සුවිශේෂී නෛතික ඉතිහාසයක් ඇත. හිටපු හමුදා නිලධාරීන් සම්බන්ධ නඩුවකදී අධිකරණ කටයුතුවලට බාධා කිරීම නිසා අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ චෝදනාවට 2018 වසරේදී අභියාචනාධිකරණය මගින් ඥානසාර හිමියන්ට වසර හයක සිරදඬුවමක් නියම කරන ලදී. 2018 වසරේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය උන්වහන්සේගේ අභියාචනය ප්‍රතික්ෂේප කළේය. පසුව හිටපු ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන 2019 වසරේදී උන්වහන්සේට ජනාධිපති සමාව ලබාදුන්නේය. පසුගිය මාසයේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය එම ජනාධිපති සමාව බලරහිත කළේය. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සහ ගිහි පාර්ශ්වයන්ගේ මුල් ඉල්ලීම වූයේ ඥානසාර හිමියන්ට අධිකරණය හමුවේ පෙනීසිටීමේදී බෞද්ධ සිවුර දැරීමට අවසර දිය යුතු බවයි. අදාළ ආගමික බලධාරීන් සමඟ සාකච්ඡා කර, බන්ධනාගාරගත වන බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සැලකීම පාලනය වන ක්‍රියාපටිපාටීන් පිළිබඳව පරීක්ෂා කර බැලීමට තමන් කැමති බව රජය පවසා ඇත. කෙසේවෙතත්, එම මුල් ඉල්ලීම දැන් ජනාධිපති සමාවක් ලබාදීමේ ඉල්ලීමක් දක්වා වර්ධනය වී තිබේ.
වසර දෙකකට පෙර පැවැති මැතිවරණ ප්‍රචාරක සමයේදී ජාතික ජන බලවේගයේ ප්‍රධාන පොරොන්දුවක් වූයේ සැමට නීතිය සමානව ක්‍රියාත්මක කිරීමයි. මෙම කැපවීම, මීට පෙර දේශපාලන බලය හෙබවූ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ දූෂණ සහ නීතිවිරෝධී ක්‍රියා පිළිබඳ චෝදනාවලදී රජයේ ප්‍රවේශය සකස් කිරීමට හේතු වී ඇත. පෞද්ගලික වාසි තකා සිය තනතුරු අනිසි ලෙස භාවිත කළ බවට සැලකෙන පූර්ව ආණ්ඩුවල සිටි පුද්ගලයන් කෙරෙහි පැවැති විරෝධතා රැල්ල හමුවේ ජාතික ජන බලවේගය බලයට පත්විය. 2022 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාව මුහුණදුන් ආර්ථික කඩාවැටීම සහ සමාජය පුරා විඳදරාගත් දුෂ්කරතා මහජන මතකය තුළ තවමත් අලුත්ව පවතී. පසුගිය වසර දෙක තුළ රජය දූෂණ සහ වෙනත් වැරදි සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලැබූවන් පිටුපස හඹායන ආකාරය දක්නට ලැබිණි. පූර්ව පාලනයන්ගේ ජ්‍යෙෂ්ඨ සාමාජිකයන් කිහිපදෙනකු අත්අඩංගුවට පත්වී, නීතිමය කටයුතුවලට මුහුණ දී සිරදඬුවම් නියම වී ඇත.
ආගමික ගැටලු
පාලකයන් සම්බන්ධ වන නඩු කටයුතුවලට එරෙහිව විශාල මහජන විරෝධයක් ගොඩනැගීමට විපක්ෂයේ දේශපාලන පක්ෂවලට ඇති හැකියාව සීමිත වී ඇත්තේ, අතීත මූල්‍ය අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වගවීම වෙනුවෙන් බහුතර ජනතාව තවමත් පෙනීසිටින බැවිනි. කෙසේවෙතත්, ඥානසාර හිමියන්ගේ නඩුව ඊට වෙනස්ය. එය මූල්‍ය දූෂණ චෝදනා සම්බන්ධ එකක් නොව, ආගමික අධිකාරිය, අධිකරණය සහ රටේ නීතිය අතර පවතින සබඳතාව පිළිබඳව වූවකි. ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට ගරුකිරීම සහ නීතිය සුරැකීම අතර ඇති වෙනස තීරණාත්මක වන්නේ මෙතැනදීය. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාට අන් අය හා සමානව නොසැලකිය යුතු බවත්, ඥානසාර හිමියන්ට සිවුර නොමැතිව අධිකරණයේ පෙනීසිටීමට සිදුවීම අසාධාරණ සහ ජාතික චින්තනයට පටහැනි බවත් ජනතාවගෙන් කොටසක් අතර මතයක් පවතී. මෙවැනි හැඟීම්වලින් නිරූපණය වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සහ සමාජය තුළ බුද්ධාගමට හිමි විශේෂ ස්ථානයයි. සහස්‍ර දෙකකට වැඩි ඉතිහාසයක් කරා දිවෙන උරුමයක් මත පදනම් වූ සිංහල බෞද්ධ ජාතිකවාදය, රටේ ඉතිහාසය පුරාම බලවත් දේශපාලන බලවේගයක් වී ඇත. මෙහි ඇති ගැටලුව වන්නේ, බුද්ධාගමට ගරුකිරීම යන්නෙන් තනි භික්ෂූන් වහන්සේලා සාමාන්‍ය නීතිමය අවශ්‍යතාවලින් නිදහස් කිරීම සහ එමගින් උන්වහන්සේලාට වෙනස් ආකාරයකින් සැලකීම අදහස් කරන්නේද යන්නයි.
මෙහි ඇති අභියෝගය වන්නේ, ආගමික තත්ත්වය නීතිමය වරප්‍රසාදයක් බවට පත්වීමට ඉඩ නොතබා, තාර්කික සහ නීත්‍යානුකූල ක්‍රියාපටිපාටීන් හරහා සාධාරණ ආගමික ගැටලු සඳහා විසඳුම් ලබාදීමයි. භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සිවුර සම්බන්ධ ගැටලුව විසඳීමට රජය එකඟ වී ඇති නමුත්, නව ජනාධිපති සමාවක් ලබා දී ඥානසාර හිමියන් නිදහස් කිරීමේ ඉල්ලීමට මෙතෙක් ඉඩ දී නොමැත. ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක සහ රජයේ සාමාජිකයන් පැහැදිලි කර ඇත්තේ කිසිදු පුද්ගලයකු වෙනුවෙන් රජය නීතිය නොනමන බවයි. යම් පුද්ගලයකු වෙනුවෙන් නීතියේ නැමීමක් සිදුකරනවාට වඩා, පවතින රීතිවල ඇති අඩුපාඩු සුදුසු ක්‍රියාපටිපාටීන් හරහා සංශෝධනය කළ යුතු බවට ඔවුහු ස්ථාවරයක සිටිති. රජය සිය ස්ථාවරයේ රැඳීසිටියහොත්, නීතියේ ආධිපත්‍යය කෙරෙහි ඇති කැපවීම, ඓතිහාසිකව සැලකිය යුතු දේශපාලන බලපෑමක් භුක්ති විඳි පාර්ශ්වයන් දක්වා පවා විහිදෙන බව තහවුරු කරනු ඇත.
මෙය රටේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතනවලට පමණක් නොව එහි ආර්ථික අනාගතයට ද වැදගත් වේ. ශ්‍රී ලංකාව උත්සාහ කරන්නේ ආර්ථික කඩාවැටීමෙන් ගොඩවිත් තිරසාර වර්ධනයක් සඳහා පදනම සකස් කර ගැනීමටයි. ශ්‍රී ලංකාවේ පාලන තන්ත්‍රයේ පවතින දුර්වලතා පිළිබඳ අන්තර්ජාතික මූල්‍ය අරමුදලේ විශ්ලේෂණයන්හිදී, දූෂණය සහ ආයතනික අකාර්යක්ෂමතාව නිසා සිදුවන ආර්ථික හානිය නැවත නැවතත් අවධාරණය කර ඇත. පාලනය සහ වර්ධනය පිළිබඳ 2024 විශ්ලේෂණය මගින් සඳහන් කර ඇත්තේ, විස්තීරණ සහ සුසංයෝගී ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් සැලකිය යුතු දැවැන්ත-ආර්ථික ප්‍රතිලාභ ලබාදිය හැකි බවයි. රටේ වර්ධන හැකියාවන් විවෘත කරගැනීම සඳහා තිරසාර පාලන ප්‍රතිසංස්කරණවල ඇති වැදගත්කම IMF හි 2025 ඇගයීම මගින් ද පෙන්වා දී ඇත. දේශීය මෙන්ම විදේශීය ආයෝජකයන්ට ද රාජ්‍ය ආයතන නිවැරදි නීතිවලට අනුව ක්‍රියාත්මක වන බවටත්, ගිවිසුම් සහ දේපළ අයිතිවාසිකම් සුරක්ෂිත වන බවටත්, දේශපාලන සබඳතා හෝ සමාජ තත්ත්වය මත නීතිය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය තීරණය නොවන බවටත් විශ්වාසයක් පැවතිය යුතුය.
සංවේදී ගැටලුව
ශ්‍රී ලංකාව අනුප්‍රාප්තික පාලනයන් යටතේ අත්කර ගැනීමට අපොහොසත් වූ සමෘද්ධිය කරා පිම්මක් පැනීමට දීර්ඝ කාලයක සිට උත්සාහ කරයි. ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවලින් පමණක් එය සාක්ෂාත් කරගත නොහැක. නීතියේ ආධිපත්‍යය සහ ආර්ථික සමෘද්ධිය අතර ඇත්තේ සෘජු සබඳතාවකි. අරගල සාධාරණ ලෙස විසඳෙනු ඇතැයි, රාජ්‍ය සම්පත් පාරදෘශ්‍ය ලෙස කළමනාකරණය කරනු ඇතැයි සහ නියාමන තීරණ තාර්කික පදනමක් මත ගනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකි විට ව්‍යාපාරිකයන් ආයෝජනය කිරීමට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි. ආයතන දේශපාලන වාසි, පරම්පරාගත වරප්‍රසාද හෝ අභ්‍යන්තර පීඩනයන් මත ක්‍රියාත්මක වන බවට හැඟී යන්නේ නම් කිසිදු රටකට තිරසාර ආර්ථික පිම්මක් ලබාගත නොහැක. බලවත් පාර්ශ්වයන් වගවීමෙන් ආරක්ෂා වන අතර සාමාන්‍ය ජරතාව ඊට වන්දි ගෙවන දේශපාලන සංස්කෘතියකට නැවත ගමන් කිරීමට ශ්‍රී ලංකාවට හැකියාවක් නැත.
දශක ගණනාවක් නොමැති නම් සියවස් ගණනාවක් පුරා විකාශනය වූ දේශපාලන සංස්කෘතියක් වෙනස් කිරීම දුෂ්කර කර්තව්‍යයකි, විශේෂයෙන්ම දේශපාලන නායකයන් සිය බලය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා ආගමික සහ සමාජීය අනන්‍යතාවන් මත දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ යැපී ඇති රටක එය වඩාත් සංකීර්ණ වේ. ඊට දැඩි බව පමණක් නොව, සංවේදී බව, සංවාදය සහ සැබෑ අඩුපාඩු පවතින නීති හා ආයතන සංශෝධනය කිරීමට ඇති කැමැත්ත ද අවශ්‍ය වේ. මෙම අරමුණු එකිනෙකට පටහැනි විය යුතු නැති බව පෙන්වීමට වත්මන් මතභේදාත්මක තත්ත්වය අවස්ථාවක් සපයයි. බන්ධනාගාරගත වන භික්ෂූන් වහන්සේලාට සැලකීම සම්බන්ධයෙන්, බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ චීවරයට ගරු කරන අතරම, අධිකරණ තීන්දුවකින් පුද්ගලයකු නිදහස් කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට රජයට හැකියාව ඇත. රටට බුද්ධාගමේ ඇති වැදගත්කම පිළිගන්නා අතරම කිසිදු ආගමික හෝ දේශපාලන අධිකාරියක් නීතියට ඉහළින් නොසිටින බව පවත්වාගෙන යෑමට ඊට හැකිය.
ගැටලුව වන්නේ ජාතික සම්ප්‍රදායන් සහ චින්තනය, යුක්තිය, වගකීම සහ සමාජ සාමග්‍රිය ශක්තිමත් කරන ආකාරයෙන් අර්ථකථනය කරන්නේද, නැතහොත් ඒවා බිඳදමන වරප්‍රසාද ආරක්ෂා කිරීමට භාවිත කරන්නේද යන්නයි. මහජන අපේක්ෂාවන් වරප්‍රසාදවල සිට වගවීම දක්වාත්, පටු වාර්ගික/ආගමික ඉල්ලීම්වල සිට සමාන පුරවැසිභාවය දක්වාත්, පුද්ගල අභිමතයේ සිට නීතියෙන් පාලනය වන ආයතන දක්වාත් පරිවර්තනය වීම රටට අවශ්‍ය වේ. එමනිසා ඥානසාර හිමියන් සම්බන්ධ නඩුව රජය විසින් මෙහෙයවනු ලබන්නේ එක් භික්ෂූන් වහන්සේනමක් හෝ එක් සිරදඬුවමක් පිළිබඳව පමණක් නොවේ. කිසිදු පාලනයකට, ආගමික අධිකාරියකට හෝ දේශපාලනිකව බලපෑම් කළ හැකි පුද්ගලයෙකුට නීතියෙන් ඔබ්බට යෑමට නොහැකි පද්ධතියක් ගොඩනැගීමට රජයට හැකිද යන්න මෙම සුවිශේෂී නඩුව මගින් තීරණය කරනු ඇත. සාධාරණ සමාජයකට එහි සම්ප්‍රදායන් මෙන්ම නීතිය ඉදිරියේ සමානතාව කෙරෙහි ඇති කැපවීම ද එකසේ ආරක්ෂා කිරීමට හැකිවිය යුතුය.
