පාස්කු ඉරිදා බෝම්බ ප්රහාර මාලාවෙන් දේවස්ථාන සහ සුඛෝපභෝගී හෝටල් විනාශ වී වසර හතකට වැඩි කාලයකට පසුව, රාජ්යයේ ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් සම්බන්ධයෙන් සිදු වූ පළමු ප්රධාන අපරාධ වරදකරු කිරීම් වාර්තා වී තිබේ. පසුගිය සතියේ, හිටපු පොලිස්පති පූජිත් ජයසුන්දර සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් හේමසිරි ප්රනාන්දු යන දෙදෙනා, ප්රහාරයට පෙර අවස්ථා ගණනාවකදී ලැබුණු බුද්ධි තොරතුරු මත ක්රියාකිරීමට අපොහොසත් වීම නිසා මතුවූ අපරාධ වගකීම සම්බන්ධයෙන් ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණ විනිසුරු මඬුල්ලක වැඩි ඡන්දයෙන් (2ට 1ක් ලෙස) වරදකරුවන් කරනු ලැබූහ.
ඔවුන්ට මරණ දඬුවම නියම විය. පාස්කු ප්රහාරය සම්බන්ධයෙන් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ පෙත්සම් ගොනුකළ මාපියන්ගෙන් එක් අයකු තීන්දුව ප්රකාශයට පත්කිරීමෙන් පසු ජනමාධ්යවේදීන් සමඟ අදහස් දක්වමින් හැඬූ කඳුළින් පසුවිය. මෙම තීන්දුවෙන් තමාට සාධාරණයක් ඉටුවූයේ යැයි හැඟෙන්නේදැයි ජනමාධ්යවේදියා නැගූ ප්රශ්නයට පිළිතුරු දෙමින් ඔහු පැවසූයේ, එමගින් තමාගේ මියගිය පුතා සහ දියණිය නැවත ලබාගත නොහැකි බවයි.
රටේ හිටපු ජ්යෙෂ්ඨතම රාජ්ය නිලධාරීන් දෙදෙනකුට මරණ දඬුවම නියමවීම සමස්ත රාජ්ය පද්ධතියටම දැඩි කම්පනයක් ගෙන දී තිබේ. මීට පෙර ආණ්ඩුවේ ඉහළම මට්ටමේ සිටි තැනැත්තන්ට සැලකූ ආකාරය මෙය නොවේ. 2022 වසරේදී ආණ්ඩුව පෙරළා දැමීමට මුල් වූ ‘අරගලය’ ජනතා ව්යාපාරයේ ප්රධාන ඉල්ලීමක් වූයේද, මහජන බලය පවරා ඇති තැනැත්තන් සිය වගකීම් පැහැරහරින විට ඔවුන්ව ඊට වගකිව යුතු බවට පත්කළ යුතු බවයි. ඉහළ තනතුරු දැරූවන් සම්බන්ධයෙන් අතීතයේදී අධිකරණ ක්රියාවලිය ක්රියාත්මක වූ සාමාන්ය ආකාරය පාස්කු ඉරිදා නඩු විභාගවල අතීත කතාවෙන්ම පැහැදිලි වේ.
2022 මුල් භාගයේදී, ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ නායකත්වයෙන් යුත් ආණ්ඩුව ගසාගෙන ගිය අරගල විරෝධතා රැල්ල ආරම්භ වීමට මෙපිටින්, ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණ විනිසුරු මඬුල්ලක් විසින් පැමිණිල්ලේ සාක්ෂි කැඳවීම අවසානයේදී හිටපු පොලිස්පති පූජිත් ජයසුන්දර සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ප්රනාන්දු යන දෙදෙනා ඒකමතිකව නිදහස් කරන ලදී. විත්තිකරුවන්ට එරෙහිව පවත්වාගෙන යෑමට තරම් ප්රමාණවත් නඩුවක් නොමැති බවට විත්තියේ නීතිඥවරුන් කළ කරුණු දැක්වීම් අධිකරණය පිළිගත් අතර, විත්තිකරුවන්ට විත්තියේ සාක්ෂි කැඳවීමට පවා අවශ්ය වන තරමේ ප්රමාණවත් සාක්ෂි මෙහෙයවීමට නීතිපතිවරයා අපොහොසත් වී ඇති බවට තීන්දු කරන ලදී. ඒ අනුව, විත්තිකරුවන්ගෙන් සාක්ෂි කැඳවීමකින් තොරවම ඔවුන් නිදහස් කෙරිණි. කෙසේවෙතත්, නීතිපතිවරයා විසින් කරන ලද අභියාචනයකින් පසුව, 2024 වසරේදී ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය එකී නිදහස් කිරීමේ තීන්දුව පසෙකලා වෙනත් ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණ විනිසුරු මඬුල්ලක් හමුවේ නඩුව නැවත විභාග කරන ලෙස නියෝග කළේය.
එහිදී ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විත්තිකරුවන්ගේ වරදකරු බව හෝ නිවැරදිකරු බව ප්රකාශ කළේ නැත. ඒ වෙනුවට අධිකරණය පෙන්වාදුන්නේ, චෝදනාවලට පිළිතුරු දීමට විත්තිකරුවන්ට නියෝග කිරීමට තරම් ප්රමාණවත් සාක්ෂි පැමිණිල්ල විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති බවයි. ඔවුන් නැවත නැවතත් බුද්ධි තොරතුරු ලබාගෙන ඇති අතරම, ප්රමාණවත් වැළැක්වීමේ පියවර ගැනීමට අපොහොසත් වී ඇති බව ප්රධාන චෝදනාව වූ බැවින්, ඔවුන් සැබැවින්ම ගත් පියවර මොනවාදැයි පැහැදිලි කිරීමට ඔවුන්ට අවස්ථාව ලබාදිය යුතු බව අධිකරණය තීන්දු කළේය. මෙම නැවත නඩු විභාගයේ අවසාන ප්රතිඵලය වූයේ, පසුගිය සතියේ සිදු වූ වරදකරුවන් කිරීමයි. මෙම නඩුවේ නෛතික ඉතිහාසය මගින් ස්වාධීන අධිකරණ පද්ධතියක පවතින වැදගත් ලක්ෂණයක් පැහැදිලි කෙරේ. එනම්, එකම කරුණු සමුදායක් පිළිබඳව, විවිධ කාලයන්හිදී, වෙනස් දේශපාලන සහ අධිකරණ නායකත්වයන් යටතේ, විවිධ විනිසුරු මඬුලු විසින් සලකා බලන විට විවිධ නිගමනවලට එළඹීමට ඇති හැකියාවයි.
නායකත්වයේ පවත්නා අනවරතභාවය
දශක ගණනාවක් පුරා පැවැති සාමාන්ය මතය වූයේ රාජ්යයේ ඉහළම තනතුරු හොබවන තැනැත්තන්ට සාමාන්ය පුරවැසියන්ට නොලැබෙන යම් ආරක්ෂාවක් හිමිවන බවයි. දේශපාලනයේ, රාජ්ය සේවයේ හෝ ව්යාපාරික ක්ෂේත්රයේ වේවා, වගවීම ක්රියාත්මක වූයේ තෝරාගත් සපිරි පිරිසකට පමණි. පාස්කු ඉරිදා බෝම්බ ප්රහාරයේ තීන්දුව මගින් එම මතයට අභියෝග කර ඇත. අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසය යනු ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත පාලනයක පදනම වන අතර, එය සුරක්ෂිත කළ යුතුය. ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණ හමුවේ විසඳීමට ඇති නඩු ලක්ෂ 11ක පමණ විශාල ප්රමාණයක් ගොඩගැසී ඇති බවත්, විනිසුරුවරුන් සංඛ්යාව වැඩි කරන අතරම පළපුරුදු විනිසුරුවරුන් වැඩි කාලයක් සේවයේ රඳවාගැනීම මගින් කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමටත්, නඩු ගොඩගැසීම අඩුකිරීමටත්, අධිකරණ පරිපාලනයේ අනවරතභාවය (සාපේක්ෂ ස්ථාවරත්වය) තහවුරු කිරීමටත් උපකාරී වන බවත් ආණ්ඩුව තර්ක කර ඇත. විශේෂයෙන්ම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත ගැටලු සහ විශේෂ මහජන වැදගත්කමක් සහිත අපරාධ නඩු සම්බන්ධයෙන් අධිකරණය කටයුතු කිරීමේදී මෙය ඉතා අදාළ වේ.
පාස්කු ඉරිදා නඩු විභාගයන්ම, අධිකරණ නායකත්වයේ පවතින අනවරතභාවය (සැමවිටම පවතින නායකත්වය) කෙරෙහි අවධානය යොමුකිරීම වටින්නේ මන්දැයි නිදසුන් සපයයි. ආණ්ඩුවක, ව්යාපාරයක හෝ සිවිල් සමාජයක වේවා, ඕනෑම පද්ධතියක් සාර්ථකව ක්රියාත්මක වීමට නම්, එය නායකත්වය මත පදනම් වේ. ආයතනවලට නීති, පටිපාටි සහ සම්පත් අවශ්ය වන නමුත්, වගකීම භාරගැනීමට සහ අභියෝගාත්මක තීරණ ගැනීමට කැමැත්තක් දක්වන පුද්ගලයන්ද ඒ සඳහා අවශ්ය වේ. අධිකරණයේ නායකත්වය මනිනු ලබන්නේ ජනප්රියතාවෙන් නොව, අපක්ෂපාතීව නීතිය සුරැකීමටත්, බියෙන් හෝ පක්ෂපාතීත්වයෙන් තොරව සංකීර්ණ නඩු විභාග කිරීමටත්, අධිකරණ පරිපාලනය කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය ගොඩනැගීමට සහ පවත්වා ගැනීමටත් ඇති කැපවීම මතය.
එබැවින් පාස්කු ඉරිදා තීන්දුව යනු හිටපු රාජ්ය නිලධාරීන් දෙදෙනකුගේ අපරාධ වගකීම පිළිබඳ අදහසකට පමණක් සීමාවූවක් නොවේ. යම් කලෙක රාජ්යයේ ඉහළම තනතුරු හෙබවූවන් සම්බන්ධයෙන් පවා වගවීම ක්රියාත්මක කළ හැකි බවට වන මතක් කිරීමකි. එය වසර ගණනාවක් තිස්සේ සාධාරණය ඉටුවන තෙක් මඟබලා සිටි, වෙනත් ආකාරයෙන් විපතට පත්වූවන්ටද බලාපොරොත්තුවක් ලබාදෙයි. එමෙන්ම අධිකරණ පද්ධතියකට මහජන විශ්වාසය දිනාගත හැක්කේ එය ස්වාධීනත්වය සමඟ වගවීමත්, අනවරතභාවය සමඟ නායකත්වයත් මුසුකළ විට පමණක් බව මතක් කර දෙන්නකි. වසර ගණනාවක් තිස්සේ සාධාරණය ඉටුවන තෙක් මඟබලා සිටින ජනතාවගේ බලාපොරොත්තු ඉටුකිරීමට ශ්රී ලංකාවේ ආයතනවලට අවශ්ය වන්නේ මෙවැනි ගුණාංගයන්ය.
පුළුල් වගවීම
පාස්කු බෝම්බ ප්රහාරයේ තීන්දුවේ වැදගත්කම පාස්කු ප්රහාරයට පමණක් සීමා නොවී ඉන් ඔබ්බටද විහිද යයි. වසර ගණනාවක් තිස්සේ සාධාරණය ඉටුවන තෙක් මඟබලා සිටින අනෙකුත් පවුල් දිරිමත් කිරීමට එය හේතු වනු ඇත. පුවත්පත් කර්තෘ ලසන්ත වික්රමතුංග, ජනමාධ්යවේදී ප්රගීත් එක්නැලිගොඩ, රග්බි ක්රීඩක වසීම් තාජුඩීන් යන අයගේ පවුල්වලට, කප්පම් ගැනීම සඳහා කොළඹදී පැහැරගෙන ගිය තරුණයන් එකොළොස්දෙනාගේ, මුතූර්හිදී ඝාතනය කරන ලද ‘Action Contre la Faim’ සහන සේවකයන් දාහත්දෙනාගේ සහ නැගෙනහිර විශ්වවිද්යාලයේ සරණාගත කඳවුරෙන් ඉවත්කිරීමෙන් පසු අතුරුදහන්වූවන්ගේ පවුල් 176ට, සාධාරණය ඉටුවීම යනු සැබැවින්ම ඉටුනොවන සිහිනයක් නොවන බවට යළි බලාපොරොත්තු තබා ගත හැකිය. කෙසේවෙතත්, ශ්රී ලංකාවේ අතීතයේ සිදු වූ ජන සංහාරයන් සහ අතුරුදහන්වීම් පිළිබඳ තවත් බොහෝ සිදුවීම් පවතින අතර, ඒවා සාමාන්ය අපරාධ නඩු විභාග හරහා පමණක් විසඳීම ප්රායෝගික නොවේ. විවිධ දේශපාලන ප්රචණ්ඩත්වයන් සහ සන්නද්ධ ගැටුම් කාල පරිච්ඡේදයන් තුළ ඊට ගොදුරු වූ සංඛ්යාව දස දහස් ගණනින් ඉහළ යයි.
සාමාන්ය අධිකරණයක් නිර්මාණය කර ඇත්තේ අපරාධ නීතිය යටතේ අවශ්ය වන ඉහළ සාක්ෂි ප්රමිතීන්ට අනුකූලව හඳුනාගත හැකි පුද්ගලයන්ගේ අපරාධ වගකීම තීරණය කිරීම සඳහාය. චෝදනා කරන්නන් සහ විපතට පත්වූවන් දහස් ගණනක් වන, කාලයත් සමඟ සාක්ෂි මකා දමා ඇති සහ විපතට පත්වූවන්ගේ මූලික අවශ්යතාවය වන්නේ, තම ආදරණීයයන්ට සිදුවූයේ කුමක්ද යන්න පිළිබඳ සත්යය දැනගැනීම සහ එය පිළිගැනීම වන විට, එවැනි මහාපරිමාණ අපරාධ රටාවන් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමට සාමාන්ය අධිකරණවලට ඇති හැකියාව අඩුය. දකුණු අප්රිකාව මෙන්ම, ගැටුම්වලින් ගොඩ එමින් සිටින කොලොම්බියාව වැනි බොහෝ රටවල්, සත්යය තහවුරු කිරීමට, විඳි පීඩාවන් පිළිගැනීමට, වන්දි ලබාදීමට උපදෙස් දීමට සහ ජාතික සමගිය ප්රවර්ධනය කිරීමට ‘සත්යය සහ සංහිඳියා කොමිෂන් සභා’ සහ අනෙකුත් සංක්රාන්ති යුක්ති යාන්ත්රණයන් ස්ථාපිත කර ඇති අතරම, සුදුසු අවස්ථාවලදී අපරාධ නඩු පැවරීමටද ඉඩ තබා ඇත. ශ්රී ලංකාවද මෙම අවශ්යතාවය හඳුනාගෙන තිබිණි. 2015 දී, වෙනත් සංක්රාන්ති යුක්ති යාන්ත්රණයන් සමඟ සත්යය සහ සංහිඳියා කොමිෂන් සභාවක් පිහිටුවීමට කැපවෙමින් ශ්රී ලංකා රජය එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මණ්ඩලයේ යෝජනාවලියකට සම-අනුග්රහය දැක්වීය.
විපතට පත්වූවන් සහ සමස්ත සමාජය අතර විශ්වාසය නැවත ගොඩනැගීමට නම් පොරොන්දු ක්රියාත්මක කිරීමට කාලය පැමිණ ඇත. පාස්කු ඉරිදා තීන්දුව වැදගත් වන්නේ, ලබාදුන් වරදකරු කිරීමේ තීන්දු නිසා පමණක් නොව, ආයතන පරිණාමය විය හැකි බව ඉන් පෙන්නුම් කරන බැවිනි. වරක් අවසන් වී ඇති බවට විශ්වාස කළ නඩු, උසස් අධිකරණය විසින් එය සාධාරණ බව තීරණය කළ විට නැවත විවෘත කළ හැකි බව එමගින් පෙන්නුම් කරයි. මහජන තනතුරක් දැරීම සමඟ වගකීමද බැඳී පවතින බව එය රාජ්ය නිලධාරීන්ට මතක් කර දෙයි. අරගලය මගින් ඉල්ලා සිටි වගවීම යනු හුදෙක් ආණ්ඩු වෙනස් කිරීම පමණක් නොවේ. එය ආයතන වෙනස් කිරීම සහ නිල රාජකාරි පැහැර හරින විට, යහපත් චේතනාවෙන් කටයුතු නොකරන විට සහ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය වන විට රාජ්ය තනතුරුවලට ඊට අදාළ ඵලවිපාක විඳීමට සිදුවන බව තහවුරු කිරීමයි. තවත් බොහෝ විපතට පත්වූවන් තවමත් සාධාරණය සහ පිළිගැනීම අපේක්ෂාවෙන් සිටින බවද එය අපට මතක් කර දෙයි.
