අනෙකුත් සෑම බද්දක්ම පාහේ ඉහළ යන අතරතුර සිගරට් බදු පහත වැටීමේ කුතුහලය දනවන සිදුවීමක්
2022 ආර්ථික අර්බුදයත් සමඟම, ශ්රී ලංකාව සියලුම භාණ්ඩ හා සේවා සහ ආදායම් සඳහා බදු වැඩි කළේය. නමුත් කුතුහලය දනවන විෂමතාවයකින් සිගරට් සඳහා ඵලදායී බදු කොටස පහත වැටුණි.
සිගරට් එකක සිල්ලර මිලෙන් බදු කොටස සාමාන්යයෙන් සියයට 7.2කින් පහත වැටුණි. අද වන විට, ප්රකාශිත ප්රතිපත්තියට අනුව සිගරට් සඳහා බදු පැනවීමට අපොහොසත් වීමෙන් රටට වසරකට රුපියල් බිලියන 17.3ක ඇස්තමේන්තුගත පාඩුවක් සිදු වේ. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) නිර්දේශ කරන මට්ටමේ සිගරට් බදු තබා ගැනීමෙන් රජයට රැස් කර ගත හැකි අමතර ආදායම මෙයයි.
- සිගරට් හැර – සෑම තැනකම බදු ඉහළ ගියේය.
2021 සහ 2026 අතර, පුද්ගලික සහ ආයතනික ආදායම් බදු අනුපාත ඉහළ ගියේය. වැට් බද්ද 8% සිට 18% දක්වා වැඩි වූ අතර, ඊට අමතරව තවත් 2.5% සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්දක් (SSCL) එකතු කරන ලදී. 2024 ජනවාරි සිට, කලින් නිදහස් කර තිබූ භාණ්ඩ හා සේවා 97ක් ද වැට් ජාලයට ගෙන එන ලදී.
- සිගරට් ප්රතිවිරුද්ධ දිශාවට ගමන් කළේය.
2021 සහ 2026 අතර, සිගරට් එකක සිල්ලර මිලෙහි ඵලදායී බදු කොටස සාමාන්යයෙන් සියයට 7.2කින් පහත වැටුණි. මෙම පහත වැටීම නිහඬව සිදු වූයේ ක්රියාවෙන් නොව අක්රියතාවයෙනි. සිගරට් සඳහා වන බද්දෙන් වැඩි ප්රමාණයක් පැමිණෙන්නේ සිගරට් කූරකට ස්ථාවර රුපියල් මුදලක් ලෙස අය කරන සුරාබදු බද්දකිනි. වැට් බද්ද මෙන් නොව, මිල ඉහළ යන විට මෙම බද්ද ස්වයංක්රීයව වැඩි නොවේ. එහි ප්රතිඵලයක් වශයෙන්, සුරාබදු බදු නිතිපතා සකස් නොකළහොත්, සිගරට් නිෂ්පාදකයින් මිල වැඩි කරන අතරේ, සිගරට් එකක සිල්ලර මිලෙහි බදු කොටස පහත වැටේ.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය නිර්දේශ කරන්නේ සිගරට් බදු සිල්ලර මිලෙන් අවම වශයෙන් 75%ක් විය යුතු බවයි. ශ්රී ලංකාව වරක් මෙම ජාත්යන්තර මිණුම් ලකුණට ආසන්නව සිටියේය. 2018 දී, සිගරට් වෙළඳ නාම හරහා සාමාන්ය බදු කොටස 74% ක් විය. 2026 වන විට එය 66.8% දක්වා පහත වැටී තිබුණි.
සරලව කිවහොත්, සම්මත ඉලක්කය වන්නේ සෑම රුපියල් දොළහකින්ම දළ වශයෙන් නවයක් බදු ලෙස එකතු කිරීමයි. අද වන විට ශ්රී ලංකාව බදු ලෙස එකතු කරන්නේ රුපියල් අටක් පමණ පමණි. රජය සිගරට් සඳහා වැය කරන සෑම රුපියල් දොළහකින්ම රුපියලක් ඵලදායී ලෙස අත්හැර දමයි.
- එය වැදගත් වන්නේ ඇයි?
සිගරට් සඳහා බදු අඩු කිරීමේ ආසන්නතම ප්රතිවිපාකය වන්නේ ආදායම අහිමි වීමයි.
සිගරට් පරිභෝජනය 2025 මට්ටමේම පැවතුනහොත්, සිල්ලර මිලෙහි කිසිදු වෙනසක් නොකර 2026 දී බදු කොටස 75% දක්වා යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමෙන් රජයට වාර්ෂිකව රුපියල් බිලියන 17.3 ක අමතර ආදායමක් ලැබෙනු ඇත.
එය ආපදා කළමනාකරණ අමාත්යාංශයේ අයවැය මෙන් ආසන්න වශයෙන් 1.2 ගුණයකට සහ පෝෂණය සඳහා වන වෙන්කිරීම් මෙන් 1.3 ගුණයකට සමාන වේ – අමතර අරමුදල් අවශ්ය වන අයවැය දෙකම. එපමණක් නොව, රජය සිගරට් වලින් මෙම බද්ද අය කිරීමට අපොහොසත් නොවූයේ නම් අනෙකුත් බදු අඩු කළ හැකිය.
දුම්කොළ බදුකරණය සම්බන්ධයෙන් ශ්රී ලංකාව ද පැහැදිලි ජාත්යන්තර කැපවීමක් කර ඇත. 2003 නොවැම්බර් මාසයේදී එය දුම්කොළ පාලනය පිළිබඳ WHO රාමු සම්මුතිය අනුමත කළේය. සම්මුතියේ ක්රියාත්මක කිරීමේ මාර්ගෝපදේශවල 6 වන වගන්තිය උද්ධමනය සහ ආදායම් වර්ධනයට සමගාමීව දුම්කොළ බදු නිතිපතා වැඩි කිරීම ඉල්ලා සිටී. ශ්රී ලංකාවේ මෑත කාලීන ප්රවේශය ප්රතිවිරුද්ධ දිශාවට ගමන් කර ඇත.
- ඉදිරි මාර්ගය
ප්රතිපත්තිමය තීරණය සරලයි. සිගරට් බදුකරණය ප්රධාන වශයෙන් සුරාබදු බදු හරහා පරිපාලනය කරනු ලබන බැවින්, රජයට සුරාබදු බද්ද වැඩි කිරීමෙන් බදු කොටස යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකි අතර එය එක රැයකින් කළ හැකිය. නව නීති සම්පාදනයක් අවශ්ය නොවන අතර පාර්ලිමේන්තු අනුමැතිය අවශ්ය නොවේ. මෙම වෙනස සම්පූර්ණයෙන්ම මුදල් අමාත්යවරයාගේ, වත්මන් ජනාධිපතිවරයාගේ විෂය පථයට අයත් වන අතර ගැසට් නිවේදනයක් ප්රකාශයට පත් කිරීමෙන් එක් දිනක් ඇතුළත එය කළ හැකිය.
ලබා ගත හැකි හොඳම පර්යේෂණ මත පදනම්ව, සිගරට් මිලෙන් 75%ක බදු ඉහළ නැංවීමේ සහ පවත්වා ගැනීමේ ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමේ ප්රතිලාභය විෂමතාවයක් නිවැරදි කිරීමේ අවස්ථාවක් පමණක් නොවේ. එය සෑම වසරකම රුපියල් බිලියන 17.3කින් රජයේ ආදායම වැඩි කරනු ඇති අතර, කාලයත් සමඟ කර්මාන්තය විසින් සිගරට් මිල වැඩි කරන විට තවදුරටත් ලාභ ලැබීමට ඉඩ ඇත. එපමණක් නොව, අතිරේක ආදායම සමාජ වියදම් පුළුල් කිරීමට හෝ මූලික ආහාර ද්රව්ය ඇතුළුව වෙනත් තැන්වල බදු අඩු කිරීමට භාවිතා කළ හැකිය.
මූලාශ්රය – https://publicfinance.lk/en/topics/cigarette-got-a-tax-break-while-everything-else-got-taxed-more-1780451787
