සම්මානිත මහාචාර්ය අයි. එම්. ධර්මදාස සහ මාධ්යවේදී සරෝජ් පතිරණ
- ‘එල් නිනෝ‘ සංසිද්ධිය යනු කුමක්ද?
සාමාන්ය වර්ෂයකදී, පහත රූපයේ දැක්වෙන පරිදි නැගෙනහිර සිට බටහිර දෙසට ස්ථාවර සුළං ධාරා ගලා යන අතර, ඒවා ‘වෙළඳ සුළං’ (trade winds) හෝ “සමක සුළං’ (equatorial winds) ලෙස හැඳින්වේ. මෙම සුළං ඇතිවීමට ප්රධාන හේතුව වන්නේ පෘථිවියේ විවිධ ප්රදේශවල පවතින උෂ්ණත්ව වෙනස්කම් නිසා ඇතිවන වායු පීඩන වෙනසයි. පෘථිවියේ භ්රමණය හේතුවෙන් ඇතිවන ‘කොරියෝලිස් බලය’ (Coriolis force) නම් තවත් සාධකයක් ද ඊට බලපායි. මෙම හේතු නිසා, වෙළඳ සුළං ප්රධාන වශයෙන් උතුරු අර්ධගෝලයේ ඊසාන දෙසින් ද, දකුණු අර්ධගෝලයේ ගිනිකොන දෙසින් ද හමා යයි. අතීතයේදී යාත්රා මගින් ලෝක සාගර තරණය කිරීමට මෙම පුරෝකථනය කළ හැකි සුළං භාවිතා කළ බැවින්, ඒවාට ‘වෙළඳ සුළං’ යන නාමය ලැබී ඇත. සූර්ය විකිරණ සෘජුවම පතිත වීම හේතුවෙන් සමකයට ආසන්න මුහුදු ජලය උණුසුම් වන අතර, මෙම උණුසුම් ජලය නැගෙනහිර සිට බටහිර දෙසට ගමන් කරන මතුපිට සුළං ධාරාව ඔස්සේ ගමන් කරයි (1 වන රූපය බලන්න).
මෙම සාකච්ඡාවේදී අපි පෘථිවි පෘෂ්ඨයෙන් 30% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් ආවරණය කරන විශාලතම සාගරය වන පැසිෆික් සාගරයේ සිදුවන ප්රධාන වෙනස්කම් පිළිබඳව අවධානය යොමු කරමු. සාමාන්ය තත්වයන් යටතේ, සමකයට ආසන්න පැසිෆික් සාගරය හරහා නැගෙනහිර සිට බටහිර දෙසට ප්රබල වෙළඳ සුළං හමා යන අතර, එමගින් උණුසුම් මතුපිට ජලය අග්නිදිග ආසියාව සහ ඕස්ට්රේලියාව දෙසට තල්ලු කරනු ලබයි. මෙම ක්රියාවලිය මගින් පෝෂක ද්රව්ය බහුල සිසිල් ජලය දකුණු ඇමරිකාවේ බටහිර වෙරළ තීරය වෙත ළඟා වීමට ඉඩ සලසන අතර, එමගින් සමුද්ර ජීවීන්ගේ පැවැත්මට සහාය වීම සහ කලාපීය දේශගුණික රටා ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම සිදු වේ. ඕස්ට්රේලියාවට ආසන්න ප්රදේශයේ උණුසුම් ජලය පැවතීම හේතුවෙන් වායුගෝලයේ ජල වාෂ්ප ප්රමාණය ඉහළ ගොස් එම කලාපයේ වැඩි වර්ෂාපතනයක් ඇති කරන අතර, ඒ අතරතුර දකුණු ඇමරිකානු කලාපයේ වියළි කාලගුණික තත්වයක් පවතී.
කෙසේ වෙතත්, එල් නිනෝ හඳුනාගනු ලබන්නේ ඕස්ට්රේලියාවට ආසන්න පැසිෆික් සාගරයේ මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්වය අඛණ්ඩව මාස කිහිපයක් සාමාන්යයට වඩා අවම වශයෙන් 0.5°C කින් ඉහළ යන විටය. මෙම උනුසුම් වීම සාගර-වායුගෝලීය අන්තර්ක්රියාව හේතුවෙන් වායුගෝලීය සංසරණය වෙනස් කරන අතර වෙළඳ සුළං දුර්වල හෝ ආපසු හැරවීමට හේතු වන අතර එමඟින් උණුසුම් මතුපිට ජලය ඇමරිකානු මහාද්වීපය දෙසට ආපසු ගමන් කරයි. උණුසුම් ජලය නැගෙනහිරට විස්ථාපනය වීම නැගෙනහිර පැසිෆික් සාගරයේ අසාමාන්ය ලෙස උණුසුම් ජල විශාල තටාකයක් නිර්මාණය කරයි. උණුසුම් ජලය වායුගෝලයට වැඩි තාපයක් සහ ජල වාෂ්ප මුදා හරින අතර එමඟින් ඇමරිකාවේ අධික වර්ෂාපතනයක් සහ දකුණු ආසියාවේ සහ ඕස්ට්රේලියාවේ නියඟ ඇති වන අතර එමඟින් සාමාන්ය කාලගුණික රටා වෙනස් වේ. මෙම වෙනස්කම් ඉතා අනපේක්ෂිත වන අතර ස්ථානයෙන් ස්ථානයට වෙනස් වේ.
එල් නිනෝ සහ ලා නිනා බලපෑම් සාමාන්යයෙන් සෑම වසර දෙකේ සිට හත දක්වා හටගන්නා අතර, මාස නවයේ සිට දොළහ දක්වා කාලයක් පවතී. එල් නිනෝ සිදුවීමක් අතරතුර, ගෝලීය උෂ්ණත්වය වැඩි වන අතර ලා නිනා සිදුවීමක් අතරතුර, උෂ්ණත්වය පහත වැටේ. ලා නිනා හටගන්නේ සමක පැසිෆික් සාගරයේ අසාමාන්ය ලෙස සීතල සාගර උෂ්ණත්වය හේතුවෙනි. මෙම සිදුවීම් දෙකම නිතිපතා සිදුවන්නේ කාල පරිච්ඡේදවල සුළු වෙනස්කම් සමඟිනි.
රූපය 1. සාමාන්ය වර්ෂයකදී සහ ‘එල් නිනෝ’ (El Niño) වර්ෂයකදී පැසිෆික් සාගරයේ උණුසුම් ජල ධාරා ගලා යන දිශාව.
- ‘එල් නිනෝ‘ සිදුවීම නිසා ඇතිවන හානිකර බලපෑම්
සාගර උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම සහ පැසිෆික් කලාපයේ ඉහළ වායුගෝලීය ධාරා (jet streams) වල සිදුවන වෙනස්කම් හේතුවෙන් ඇතිවන ‘එල් නිනෝ’ තත්ත්වය, සාමාන්ය කාලගුණ රටා වෙනස් කරමින් දරුණු කාලගුණික බාධා ඇති කළ හැකිය. මේවාට අධික වර්ෂාපතනය, නිවර්තන සුළි කුණාටු, ගංවතුර සහ අන්ත නියඟයන්ට තුඩු දෙන ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම වැනි දේ ඇතුළත් වේ.
ඉහත විස්තරය ප්රධාන වශයෙන් පැසිෆික් සාගරයේ සිදුවන වෙනස්කම්වලට සීමා විය. කෙසේ වෙතත්, ශ්රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ලොව තුන්වන විශාලතම සාගරය වන ඉන්දියන් සාගරයේ සිදුවන වෙනස්කම් (විශේෂයෙන් ‘ඉන්දියන් සාගර ද්විධ්රැව’ හෙවත් IOD සංසිද්ධිය) සහ මෝසම් සුළං රටා ද කාලගුණික තත්ත්වයන් කෙරෙහි බලපායි. පැසිෆික් සාගරයේ ඇති උණුසුම් ජල කලාපයෙන් නිකුත් වන තාපය යුරෝපය වැනි දුර බැහැර ප්රදේශවලට ද බලපෑම් ඇති කළ හැකි අතර, එමගින් වියළි තත්ත්වයන් සහ ලැව්ගිනි ඇති විය හැකිය. වත්මන් ‘එල් නිනෝ’ තත්ත්වය මෙම වසරේ ජූනි/ජූලි මාසවලදී ආරම්භ වූ අතර, ශ්රී ලංකාවට ‘එල් නිනෝ’, IOD සහ මෝසම් සුළංවල ඒකාබද්ධ බලපෑම්වලට මුහුණ දීමට සිදුවිය හැකිය.
- අපේක්ෂිත හානිකර බලපෑම් සඳහා සූදානම් වීම
අනතුරු හඳුනාගත් පසු, අවම වශයෙන් ඇතැම් සිදුවීම් සඳහා හෝ සූදානම් වීම කළ හැකිය. තෙත් සහ වියළි යන කාලගුණික තත්ත්වයන් දෙකම, අත්යවශ්ය සම්පත් වන පිරිසිදු පානීය ජලය සහ ආහාර නිෂ්පාදනය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කරයි. එබැවින්, මෙම කාලසීමාවන් තුළ පිරිසිදු ජල මූලාශ්ර ආරක්ෂා කර ගැනීමට සහ ආහාර හිඟයක් ඇතිවීම වළක්වා ගැනීමට රට විසින් සෑම උත්සාහයක්ම ගත යුතුය.
සුළි කුණාටු වලට ඔරොත්තු දිය හැකි ආකාරයට ජනතාවගේ නිවාස පද්ධතිය සකස් විය යුතු අතර, සෑම නව නිවසක්ම අවශ්ය ශක්තිමත්භාවයෙන් සහ උසස් තත්ත්වයෙන් යුතුව ඉදිකළ යුතුය. නිවැරදි කාලගුණ අනාවැකි පද්ධතියක් මගින් පුරවැසියන්ට සුදුසු පූර්වාරක්ෂක පියවර ගැනීමටත්, විශේෂයෙන්ම ධීවරයින්ට තම ජීවිත ආරක්ෂා කර ගැනීමටත් අනතුරු ඇඟවීම් ලබා දිය හැකිය. නිවැරදි කාලගුණ අනාවැකි මගින් රටේ ගොවීන්ට ආහාර නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා ද සහායක් ලබා ගත හැකිය.
විශේෂයෙන් වියළි කාලවලදී ජල කළමනාකරණය ඉතා වැදගත් වේ. දැඩි නියඟ කාලවලදී දිවි ගලවා ගැනීමට නම්, පිරිසිදු පානීය ජලය සැපයීම සඳහා පැරණි ළිං පිරිසිදු කර අලුත්වැඩියා කළ යුතුය, විශේෂයෙන් ග්රාමීය ප්රදේශවල, ගස් සිටුවීම භූගත ජලය ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර වැසි ජලය රැස් කිරීම දිරිමත් කළ යුතුය. මෙම කාලය තුළ පශු සම්පත් ආතතිය බහුලව දක්නට ලැබෙන අතර එමඟින් සත්ව වර්ධනය හා කිරි අස්වැන්නද අඩු වේ. වියළි කාලවලදී ලැව් ගිනි ඇතිවීම වළක්වා ගැනීමට සෑම උත්සාහයක්ම ගත යුතුය. ගස් අතු දෙකක් එකිනෙක ස්පර්ශ වන විට චලනය වීම නිසා ඇතිවන ඝර්ෂණය හේතුවෙන් ඇතිවන තාපය, සහ අකුණු සැර වැනි ස්වාභාවික සිදුවීම් නිසා ලැව් ගිනි ඇති වේ. එමෙන්ම ගිනි තැබීම වැනි මිනිස් නොසැලකිලිමත්කම ද ප්රධාන හේතුවක් වේ. ග්රීෂ්ම කාලයේ දී වියළි කොළ ඕනෑ තරම් ඇති අතර, ඒවා පුළුස්සා දැමීම වෙනුවට, ආහාර නිෂ්පාදනය සඳහා ප්රයෝජනවත් කොම්පෝස්ට් සෑදීමට මේවා භාවිතා කළ යුතුය. දැවෙන කොළ වායුගෝලයට වැඩි කාබන් ඩයොක්සයිඩ් එකතු කිරීමෙන් දේශගුණික විපර්යාස බලපෑම් උග්ර කරයි.
මෙම දුෂ්කර කාලවලදී අපගේ පැවැත්ම සඳහා සියල්ලන්ම විදුලිය සහ ජලය යන දෙකම අරපරිස්සමෙන් භාවිතා කළ යුතුය.
කර්තෘවරුන් ගැන
I M ධර්මදාස: විශ්ව විද්යාල හතරක (පේරාදෙණිය, ඩර්හැම්, කාඩිෆ් සහ ෂෙෆීල්ඩ් හලාම්) වසර 51 ක් සේවය කිරීමෙන් පසු මෑතකදී විශ්රාම ගිය ඉංජිනේරු විද්යාඥයෙකි. ඔහු බ්රිතාන්ය පෙට්රෝලියම් පර්යේෂණ ආයතනයේ විද්යුත් ආලේපිත CdTe තුනී පටල මත පදනම් වූ සූර්ය පැනල වාණිජකරණ වැඩසටහනක් සඳහා ද සේවය කර ඇත. සම්මානිත මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස, ඔහු JMSE (Journal of Material Science; Materials for Electronics) හි කර්තෘවරයෙකු ලෙස පර්යේෂණ සඳහා දායක වේ, පිරිසිදු බලශක්ති තාක්ෂණයන් පිළිබඳව රජයන්ට උපදෙස් දෙන අතර, ප්රජා සංවර්ධන ව්යාපෘති – සූර්ය ගම්මාන කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. ඔහු මෑතකදී පිහිටුවන ලද www.solarvillagesdg.org ප්රජා උනන්දුවක් දක්වන සමාගමේ සභාපතිවරයා වේ.
සරෝජ් පතිරණ: ජාත්යන්තර මාධ්ය සඳහා ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් කටයුතු ආවරණය කරන OCCRP සාමාජිකයෙකු සහ නිදහස් මාධ්යවේදියෙකි. ඔහු BBC සමඟ වසර 25 කට වැඩි කාලයක් ගත කළ අතර සරෝජ් විසින් සංදේශය නම් යූ ටියුබ් නාලිකාවේ නිර්මාතෘවරයා වේ. ඔහුගේ විමර්ශන කාර්යයට පුලිට්සර් මධ්යස්ථානයේ සාගර වාර්තාකරණ ජාලයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස X-Press Pearl සමුද්ර ව්යසනය පිළිබඳ ගැඹුරු විමර්ශනයක්ද ඇතුළත් වේ.
