ශ්රී ලංකාවේ ගැටුම් ආශ්රිත ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වය සඳහා වගවීම පිළිබඳ මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ Office of the High Commissioner for Human Rights – OHCHR) නව වාර්තාවකින් හෙළි වූයේ සන්නද්ධ ගැටුම අතරතුර සහ ඉන් පසුව දෙමළ ජනතාව, පිරිමින් සහ කාන්තාවන් යන දෙපිරිසටම ඉලක්ක කරගත් ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වය “හුදෙකලා සිදුවීම් එකතුවක් පමණක් නොව, හිතාමතාම, පුළුල්ව පැතිරුණු සහ ක්රමානුකූලව සිදුවන උල්ලංඝනයන් රටාවක කොටසක්” බවයි.
“යුද අපරාධ සහ මනුෂ්යත්වයට එරෙහි අපරාධ ලෙස සැලකිය හැකි මෙම ක්රියාවන්, තොරතුරු උකහා ගැනීම, ආධිපත්යය තහවුරු කිරීම, පුද්ගලයන් සහ ප්රජාවන් බිය ගැන්වීම සහ භීතියේ සහ නින්දාවේ පැතිරුණු වාතාවරණයක් ඇති කිරීම සඳහා උපායමාර්ගික මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කරන ලදී. එවැනි උල්ලංඝනයන් ආයතනිකව සක්රීය කර ඇති අතර, ගැටුම්වලින් පීඩාවට පත් ප්රජාවන් අසමාන ලෙස ඉලක්ක කර ගෙන ඇත,” වාර්තාව පවසයි .
රාජ්ය හමුදා සහ අනෙකුත් අය විසින් සිදු කරන ලද අතීත ලිංගික හිංසනයන් ප්රසිද්ධියේ පිළිගැනීමට සහ විධිමත් සමාව අයැදීමට වහාම සහ සංයුක්ත පියවර ගන්නා ලෙස OHCHR වාර්තාව රජයෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ආරක්ෂක අංශය, අධිකරණය සහ නීති රාමුව පුරා දිවි ගලවා ගත් අය කේන්ද්ර කරගත් ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කළ යුතු අතර, ස්වාධීන නඩු පැවරීමේ කාර්යාලයක් ස්ථාපිත කළ යුතු අතර මනෝවිද්යාත්මක හා සමාජීය සහයෝගය සඳහා ප්රවේශය සහතික කළ යුතු බව වාර්තාව සඳහන් කළේ, දේශීය වගවීම ඉදිරියට ගෙන යාමට සහ පරිවර්තනීය ප්රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට රජය දක්වන කැපවීම කඩිනමින් අනුගමනය කළ යුතු බවත්, මෙම ගැටලුව කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කරමින් බවත්ය.
ගැටුම තුළ ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වයේ පුළුල්ව පැතිරුණු සහ ක්රමානුකූල ස්වභාවය සහ වගවීම සහතික කිරීමට රාජ්යය අඛණ්ඩව අසමත් වීම එක්සත් ජාතීන්ගේ වාර්තා බොහොමයකින් වාර්තා කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කාර්යාලය විසින් දශකයක නිරීක්ෂණ සහ වාර්තා කිරීම සහ දිවි ගලවා ගත් අය, ස්ත්රී පුරුෂ භාවය මත පදනම් වූ ප්රචණ්ඩත්වය පිළිබඳ දේශීය විශේෂඥයින්, සිවිල් සමාජය සහ වෙනත් අය සමඟ පුළුල් උපදේශන මත පදනම් වූ නව වාර්තාව, දිවි ගලවා ගත් අය සඳහා මෙම දණ්ඩමුක්තිය ප්රායෝගිකව අදහස් කරන්නේ කුමක්ද යන්න ඉස්මතු කළේය. වාර්තාව ක්රමානුකූල අසාර්ථකත්වයන් මිනිස් දුක් වේදනාවලට සම්බන්ධ කළ අතර වගවීමේ උත්සාහයන් ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා නිර්දේශ ගෙන හැර දැක්වීය.
ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වය අහඹු සිදුවීමක් නොවන බවත්, දිවි ගලවා ගත් අය විසින් එය පද්ධතිමය, ආයතනික වශයෙන් සක්රීය කරන ලද සහ ගැටුම්වලින් පීඩාවට පත් ප්රජාවන් මත අසමාන ලෙස පටවන ලද බවත්, එය නිරන්තර දඬුවම් නොලැබීමේ පුළුල් වාතාවරණයක් තුළ සිදුවන බවත් OHCHR වාර්තාව වැඩි දුරටත් සඳහන් කළේය.
දිගුකාලීන වාර්තාගත කාරණයක් වුව ද, ගැටුම් ආශ්රිත ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වය (Conflict-Related Sexual Violence – CRSV) පිළිබඳ සිද්ධීන් ප්රමාණවත් ලෙස විමර්ශනය කිරීමට හෝ නඩු පැවරීමට අනුප්රාප්තික රජයන් අපොහොසත් වී ඇති අතර, බොහෝ විට උල්ලංඝනයන්හි ප්රමාණය අවම කිරීම හෝ ප්රතික්ෂේප කිරීම සිදු කර ඇත. ජාත්යන්තර ක්රියාකාරීන් කනස්සල්ල පළ කර ඇති අතර, දිවි ගලවා ගත් අය සඳහා විශ්වසනීය වගවීම සහ යුක්තිය සඳහා ප්රවේශය පහසු කිරීම සඳහා අර්ථවත් පියවර සීමිතව පවතී.
“වර්තමාන රජය දේශීය වගවීම සහ යුක්තිය ප්රතිසංස්කරණය කෙරෙහි නව අවධානයක් යොමු කරන බවට ප්රතිඥා දී ඇති අතර, සංකේතාත්මක නඩු කිහිපයක් විසඳීමට සහ නීතියේ ආධිපත්යය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට කැපවීම් ද ඇතුළත් වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම කැපවීම් තිබියදීත්, CRSV ඇතුළු බරපතළ උල්ලංඝනයන් සඳහා මුල් බැසගත් දඬුවම් නොලැබීම දිගටම පවතින අතර ස්පර්ශ්ය ප්රගතියක් දැකිය හැකිය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, දිවි ගලවා ගත් අයට බොහෝ දුරට යුක්තිය ප්රතික්ෂේප වෙමින් පවතින අතර, එවැනි උල්ලංඝනයන් සඳහා ඉඩ සැලසූ පද්ධතිමය සහ ආයතනික තත්වයන් බොහෝ දුරට නොසලකා හැර ඇත. ලිංගික හිංසනය පිළිබඳ ඓතිහාසික සිද්ධීන් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමට සහ වගවීම සහතික කිරීමට අඛණ්ඩව අසමත් වීම, බලපෑමට ලක් වූ ප්රජාවන් තුළ කම්පනය සහ ආන්තිකකරණයේ චක්ර තවදුරටත් මුල් බැස ගෙන ඇත,” වාර්තාව පවසයි.
CRSV යන්න රට පුරා ලිංගික හා ස්ත්රී පුරුෂ භාවය මත පදනම් වූ ප්රචණ්ඩත්වය (Sexual and Gender-Based Violence – SGBV) පිළිබඳ පුළුල් සන්දර්භයක් තුළ තේරුම් ගත යුතුය. නිල සංඛ්යාලේඛන සහ සිවිල් සමාජ වාර්තා පෙන්වා දුන්නේ මෙය ගැඹුරින් මුල් බැසගත් සහ පද්ධතිමය ගැටලුවක් බවත්, සැලකිය යුතු ලෙස අඩුවෙන් වාර්තා කිරීම, යුක්තිය සඳහා සීමිත ප්රවේශය සහ දිවි ගලවා ගත් අයව පුළුල් ලෙස අපකීර්තියට පත් කිරීමත් සමඟ බවත්ය. එවැනි භූ දර්ශනයක් තුළ, CRSV යනු අහඹු අපගමනයක් නොව, SGBV වැළැක්වීමට සහ ප්රතිචාර දැක්වීමට පුළුල් සමාජීය අසමත්කමේ ඉලක්කගත ප්රකාශනයකි. යුද කාලීන අපයෝජන සඳහා වගවීම සහතික කිරීමට පශ්චාත් ගැටුම් රාජ්යය අසමත් වීම, සාම කාලය තුළ ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වයෙන් අවදානමට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම් ආරක්ෂා කිරීමට එහි අඛණ්ඩ අසමත්කම පිළිබිඹු කරන අතර, දඬුවම් නොලැබීම සහ ස්ත්රී පුරුෂ භාවය මත පදනම් වූ හානි අඛණ්ඩව හෙළිදරව් කරන බව වාර්තාව පෙන්වා දුන්නේය.
2009 දී අවසන් වූ ගැටුමෙන් විපතට පත් වූ බොහෝ දෙනෙක් නිදන්ගත ශාරීරික තුවාල, වඳභාවය, මානසික බිඳවැටීම් සහ සියදිවි නසා ගැනීමේ සිතුවිලි වලින් පීඩා විඳිති. දිවි ගලවා ගත් අය සහ ඔවුන්ගේ නියෝජිතයින් විස්තර කළේ නිරීක්ෂණ, බිය ගැන්වීම් සහ හිරිහැර කිරීම් සහිත කල් පවතින වාතාවරණයක්, අඩු වාර්තාකරණයට, ගැඹුරු අපකීර්තියට සහ ඵලදායී පිළියම් නොමැතිකමට දායක වන බවයි.
දිවි ගලවා ගත් අය විසින් විස්තර කරන ලද ස්ත්රී දූෂණය, ලිංගික විකෘති කිරීම්, බලහත්කාර නිරුවත සහ මහජන අවමානයට ලක් කිරීම ඇතුළු අපයෝජනයන්ගේ කම්පන සහගත කෲරත්වයට අමතරව, බොහෝ දෙනෙකුට හැඟුණේ එවැනි ප්රහාර දිගුකාලීන කම්පනයක් ඇති කිරීමට සහ ප්රජාවන් බිඳ දැමීමට අදහස් කරන බවයි. දිවි ගලවා ගත් අයෙක් පැවසූ පරිදි: “ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වය කිසිදා නතර නොවන වධහිංසාවකි.”
වාර්තාවෙන් හෙළි වූයේ අපකීර්තියෙන් දිවි ගලවා ගත් අයගේ පවුල්වලට ද පැතිර යන බවත්, දූෂණයෙන් උපත ලැබූ දරුවන් ලේබල් කර වෙනස් කොට සැලකීමට ලක් කර ඇති බවත්ය. නිශ්ශබ්දතාවය, බිය සහ නොවිසඳුනු කම්පනය නිසා ප්රජාවන් තවමත් බිඳී ගොස් ඇත.
“ගැටුම් ආශ්රිත ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වයෙන් දිවි ගලවා ගත් දහස් ගණනක් දෙනාට අවසානයේ යුක්තිය සහ වගවීම ඉටු කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකා රජයට පැහැදිලි ඉල්ලීමක් ලෙස වාර්තාව ප්රකාශයට පත් කළ යුතුය. දෙමළ ප්රජාවේ සාමාජිකයින්ට එරෙහි ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වය ‘හිතාමතා, පුළුල්ව පැතිරුණු සහ ක්රමානුකූල’ එකක් බවට පුළුල් ලෙස දන්නා සත්යය එය නැවත තහවුරු කරයි,” ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් පැවසීය .
“මෙම ක්රියාවන්ගෙන් සමහරක් යුද අපරාධ සහ මනුෂ්යත්වයට එරෙහි අපරාධවලට සමාන විය හැකි බව එය නිවැරදිව පිළිගනී. මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ සොයාගැනීම් මගින් අනුප්රාප්තික පරිපාලනයන් සහන සැලසීමට අසමත් වීම සහ එය දිවි ගලවා ගත් අය කෙරෙහි දිගටම ඇති කරන භයානක බලපෑම තවදුරටත් හෙළිදරව් කරයි,” Amnesty International තවදුරටත් පැවසීය.
“නව රජය ක්රියා කිරීමට කැපවී සිටි අතර, ජනාධිපතිවරයාම ප්රකාශ කළේ: ‘අපි යුක්තිය ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වුවහොත්, වෙන කවුද කරන්නේ?’ මෙම වචන ක්රියාවට නැංවීමට කාලයයි. දණ්ඩමුක්තිය අවසන් කිරීම සඳහා මෙම වාර්තාවේ ඇති බොහෝ ප්රයෝජනවත් නිර්දේශවලට අවනත වන ලෙසත්, සත්යය, යුක්තිය සහ වන්දි ඉක්මනින් සාක්ෂාත් කර ගැනීම සහතික කරන දිගු කලක් ප්රමාද වී ඇති පියවර ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා කාලරාමුවක් සඳහා ප්රසිද්ධියේ කැපවන ලෙසත් අපි බලධාරීන්ගෙන් ඉල්ලා සිටිමු,” එහි සඳහන් විය.
New UN Report Highlights Failure to Address Conflict-Related Sexual Violence නම් ලිපියේ සිංහල පරිවර්තනයකි.
උපුටා ගැනීම – groundviews.org
සම්පූර්ණ වාර්තාව මෙතැනින් කියවන්න: https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sri-lanka/2026-crsv-brief-english.pdf
