මෙම තක්සේරුව ලෝක බැංකුවේ වේගවත්, දුරස්ථ, ආකෘති පාදක GRADE ක්රමවේදය භාවිතා කරන අතර එය භෞතික වත්කම්වලට සෘජු ආර්ථික හානිය ඇස්තමේන්තු කරයි. වාර්තාවට ආදායමට හෝ නිෂ්පාදනයට අදාළ පාඩු හෝ ප්රතිසංස්කරණයේ සම්පූර්ණ පිරිවැය ඇතුළත් නොවේ.
දිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් ශ්රී ලංකාවේ තීරණාත්මක යටිතල පහසුකම්වලට සිදු වූ ඍජු හානිය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 4.1 ක් ලෙස ලෝක බැංකුව විසින් ගණනය කර ඇත.
ලෝක බැංකුව විසින් අද (22) නිකුත් කරන ලද World Bank Group Global Rapid Post-Disaster Damage Estimation – GRADE නම් වාර්තාවේ මේ බව සඳහන් වේ.
මෙම තක්සේරුව ලෝක බැංකුවේ වේගවත්, දුරස්ථ, ආකෘති පාදක GRADE ක්රමවේදය භාවිතා කරන අතර එය භෞතික වත්කම්වලට සෘජු ආර්ථික හානිය ඇස්තමේන්තු කරයි. වාර්තාවට ආදායමට හෝ නිෂ්පාදනයට අදාළ පාඩු හෝ ප්රතිසංස්කරණයේ සම්පූර්ණ පිරිවැය ඇතුළත් නොවේ.
ඇස්තමේන්තුගත ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 4.1ක සෘජු හානිය බලපෑමට ලක් වූ ප්රදේශවලට සැලකිය යුතු කම්පනයක් නියෝජනය කරයි. මධ්යම පළාත වඩාත්ම පීඩාවට පත් වූ අතර, මහනුවර දිස්ත්රික්කයේ හානි ඩොලර් මිලියන 689ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.
මෙම හානිය ශ්රී ලංකාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් සියයට 4 කට පමණ සමාන බව කියන ලෝක බැංකුව ශ්රී ලංකාවේ මෑත ඉතිහාසයේ වඩාත්ම දරුණු හා විනාශකාරී සුළි කුණාටුව වන මෙම සුළි කුණාටුව, දිස්ත්රික්ක 25 පුරාම මිලියන දෙකකට ආසන්න ජනතාවකට සහ පවුල් 500,000කට ආසන්න සංඛ්යාවකට දැඩි ලෙස බලපෑ අතර, ජීවනෝපායන්, අත්යවශ්ය සේවා සහ යටිතල පහසුකම් වලට විශාල හානියක් කර ඇති බව සඳහන් කරයි.
- මාර්ග, පාලම්, දුම්රිය මාර්ග සහ ජල සැපයුම් ජාල ඇතුළු යටිතල පහසුකම් විශාලතම හානියට හේතු වන අතර එය ඇස්තමේන්තුගත ඩොලර් බිලියන 735කි. (මුළු හානිවලින් සියයට 42).
- නේවාසික ගොඩනැගිලි සහ අන්තර්ගතයන් දැඩි ලෙස බලපා ඇති අතර, ඇස්තමේන්තුගත ඩොලර් මිලියන 985කි.
- කෘෂිකර්මාන්තයට ඩොලර් මිලියන 814 ක හානියක් සිදුවී ඇති අතර, වී සහ එළවළු භෝග, යැපුම් ගොවිතැන, බඩ ඉරිඟු, පශු සම්පත් සහ කෘෂිකාර්මික යටිතල පහසුකම් මෙන්ම මිරිදිය ධීවර කර්මාන්තයට හානි සිදුවී ඇත.
- ප්රධාන ගංගා සහ ඇළ දොළ ආශ්රිතව පිහිටා ඇති පාසල්, සෞඛ්ය පහසුකම්, ව්යාපාර සහ විශාල කාර්මික පහසුකම් සහ කර්මාන්තශාලා වැනි නේවාසික නොවන ගොඩනැගිලි (අන්තර්ගතය ඇතුළුව) ද දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක් වූ අතර හානියේ තක්සේරුව ඩොලර් මිලියන 562කි.
සුළි කුණාටුවෙන් පසු, දැඩි ලෙස පීඩාවට පත් ප්රදේශවල සෞඛ්ය සේවා, ජලය, අධ්යාපනය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ සම්බන්ධතාවය ඇතුළු අත්යවශ්ය සේවා සහ යටිතල පහසුකම් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට සහ සහාය වීමට ලෝක බැංකු සමූහය අඛණ්ඩ ව්යාපෘතිවලින් ඩොලර් මිලියන 120 ක් දක්වා රැස් කර ඇත.
“අපි වඩාත්ම පීඩාවට පත් දිස්ත්රික්ක දෙස සමීපව බලන විට, ගැඹුරට මුල් බැසගත් අවදානම් නිසා ප්රජාවන් විශේෂයෙන් අවදානමට ලක්ව ඇති බව අපට පෙනේ. බදුල්ල, කෑගල්ල සහ පුත්තලම යන ප්රදේශවල බොහෝ නිවාස ඉහළම අලාභයන්ට මුහුණ දී සිටී. මහනුවර සහ නුවරඑළිය යන ප්රදේශවල, නිවාස හතරෙන් දෙකක් පමණ කාන්තාවන් හෝ වැඩිහිටියන් විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ. කාන්තාවන් සහ ගැහැණු ළමයින් දහස් ගණනක් අවතැන් වී හෝ අනාරක්ෂිත නිවාසවල රැඳී සිටිති. මෙම යථාර්ථයන් අවධාරණය කරන්නේ වඩාත්ම අවදානමට ලක්ව ඇති අය ආරක්ෂා කරන, සකස් කරන ලද ප්රජා කේන්ද්රීය ප්රතිසාධන උත්සාහයන් සඳහා ඇති අවශ්යතාවයයි.” යනුවෙන් ශ්රී ලංකාව සහ මාලදිවයින සඳහා ලෝක බැංකු සමූහයේ රට කළමනාකරු ගෙවෝර්ග් සර්ග්ස්යාන් වාර්තාව ප්රකාශයට පත්කරමින් පැවසීය.
මෙම තක්සේරුව සම්පූර්ණ කිරීමේදී ශ්රී ලංකා රජයේ නායකත්වය ලෝක බැංකුව පිළිගනී. විදේශ සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුව, භාණ්ඩාගාරය, ජාතික සැලසුම් දෙපාර්තමේන්තුව සහ ආපදා කළමනාකරණ මධ්යස්ථානය සමඟ සමීප සහයෝගීතාවයෙන් තක්සේරුව සිදුකර ඇත.
GRADE වාර්තාව සෘජු භෞතික හානිය පිළිබඳ වේගවත් ඇස්තමේන්තුවක් සපයන අතර, ප්රතිසාධන සහ ප්රතිසංස්කරණ අවශ්යතා මෙම සංඛ්යා සැලකිය යුතු ලෙස ඉක්මවා යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
මානුෂීය අවශ්යතා සපුරාලීම, ජීවනෝපායන් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම, ඔරොත්තු දෙන නිවාස සහ යටිතල පහසුකම් ශක්තිමත් කිරීම සහ දේශගුණික හා ආපදා අවදානම් සලකා බැලීම් අනාගත සංවර්ධනයට ඒකාබද්ධ කරන පුළුල් ප්රතිසාධන උපාය මාර්ගවල වැදගත්කම වාර්තාව ඉස්මතු කරයි.
