ශ්රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් තත්ත්වය පිළිබඳ නවතම වාර්තාව සැප්තැම්බර් 7 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට ලැබීමට නියමිතව තිබේ.
2025 ඔක්තෝබර් සිට 2026 ජූලි දක්වා කාලය ආවරණය වන පරිදි සකස් කරන ලද මෙම වාර්තාව, දූෂණය මැඩපැවැත්වීම සඳහා ගෙන ඇති පියවර මෙන්ම දේශපාලන ඝාතන, බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම් සහ 2019 පාස්කු ඉරිදා ප්රහාර සම්බන්ධයෙන් ඉහළ පෙළේ අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ විමර්ශන සටහන් කරයි.
මෙම කාල පරිච්ඡේදය, ශ්රී ලංකාව දිට්වා සුළි කුණාටුව සහ ගෝලීය වශයෙන් බලශක්ති මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ඇති වූ අභියෝග සමඟ පොර බදමින් සිටි කාල පරිච්ඡේදයක් බව ද එම නිවේදනයේ සඳහන් වේ.
කෙසේ වෙතත්, වත්මන් රජය නීතිමය සහ ආයතනික ප්රතිසංස්කරණ පිළිබඳ පොරොන්දු වුව ද, රජය ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) දිගටම ක්රියාත්මක කරන අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස අත්තනෝමතික අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ චෝදනාවකින් තොරව දීර්ඝ කාලයක් රඳවා තබා ගැනීම් සිදුවන බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ. සිවිල් සමාජ ක්රියාකාරීන් සහ මාධ්යවේදීන් රාජ්ය නිරීක්ෂණයට ලක් වන අතර, ඉඩම් සහ ආගමික ස්ථාන සම්බන්ධයෙන් ආතතීන් දිගටම පවතින බව ද වාර්තාව වැඩි දුරටත් සඳහන් කරයි.
මෙම වාර්තාව මගින් අත්අඩංගුවේ පසුවන වධහිංසා සහ මරණ අඛණ්ඩව ඉස්මතු කරයි. ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිසම 2025 දී වධහිංසා සහ අයුතු ලෙස සැලකීම් පිළිබඳ සිද්ධීන් 602ක් සහ 2026 අප්රේල් වන විට සිද්ධීන් 138ක් වාර්තා කර ඇත. පසුගිය වසරේ අත්අඩංගුවේ සිටියදී මරණ 18ක් සහ මෙම වසරේ අප්රේල් වන විට තවත් මරණ තුනක් ලැබී ඇති බව ද එහි වාර්තා විය. එවැනි එක් සිද්ධියකදී, සුළු මත්ද්රව්ය සම්බන්ධ වරදක් සඳහා රඳවාගෙන සිටි 40 හැවිරිදි සිරකරුවෙකු මැයි 3 වන දින කොළඹ වැලිකඩ බන්ධනාගාරයේදී දරුණු පහරදීම් හේතුවෙන් මිය ගිය බව කියනු ලැබේ.
ජූලි මාසයේදී මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ ප්රචණ්ඩකාරී කෝලාහල අවම වශයෙන් 32 දෙනෙකුටවත් මරණවලට හේතු වූ බව ද වාර්තාව ඉස්මතු කරයි. එමඟින් දැඩි තදබදය ඇතුළු පද්ධතිමය ගැටලු විසඳීම සඳහා බන්ධනාගාර ප්රතිසංස්කරණයක හදිසි අවශ්යතාවය අවධාරණය කෙරේ.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කාර්යාලයට සිවිල් සමාජ ක්රියාකාරීන්, සමාජ මාධ්ය ක්රියාකාරීන් සහ මාධ්යවේදීන්ට එරෙහිව අවම වශයෙන් සෝදිසි කිරීම් චෝදනා 16ක් ලැබී ඇති අතර, එම තොරතුරු “අපරාධ විමර්ශන දෙපාර්තමේන්තුවෙන් හෝ ත්රස්ත විමර්ශන අංශයෙන් ඇතුළු හමුදා සහ බුද්ධි අංශ නිලධාරීන් විසින් රාජ්ය සෝදිසි කිරීම්, බිය ගැන්වීම් සහ පළිගැනීම්වල පැහැදිලි සහ අඛණ්ඩ රටාවක් පෙන්නුම් කරන” බව වාර්තාව පවසයි.
පුද්ගලයන්ගෙන් ඔවුන්ගේ සංචාර, විශේෂයෙන් ජිනීවා වෙත යාම සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් ක්රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ වීම මෙන්ම ඔවුන්ගේ සංවිධානාත්මක අනුබද්ධතා, අරමුදල් ප්රභවයන් සහ විරෝධතා හෝ අනුස්මරණ උත්සවවලට සහභාගී වීම පිළිබඳව නැවත නැවතත් ප්රශ්න කරනු ලබන බව ද වාර්තාව පවසයි.
රජය ජාතිවාදය හෙළා දකිමින් ජාතික සමගිය ප්රවර්ධනය කිරීම දිගටම කර ගෙන යන අතර, සත්යය සහ යුක්තිය සහතික කිරීම සඳහා වන පුළුල් උත්සාහයන් අඩාල වීමේ අවදානමක් ඇති බවත්, පරිවර්තනීය වෙනසක් සඳහා වූ ගම්යතාව නැති වී යන බවත් වාර්තාව අනතුරු අඟවයි.
සන්නද්ධ ගැටුම අතරතුර සිදු වූ බව කියන ජාත්යන්තර නීතිය යටතේ අපරාධ ඵලදායී ලෙස විමර්ශනය කර නඩු පැවරීමට අපොහොසත් වීම තවමත් පවතින බව එම නිවේදනයේ සඳහන් වේ.
ශ්රී ලංකාව සිය සංහිඳියාව සහ වගවීමේ උත්සාහයන් දෙගුණ කරන ලෙස මහ කොමසාරිස්වරයා ඉල්ලා සිටියේය. ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත අවලංගු කරන තෙක් එය භාවිතා කිරීම තාවකාලිකව අත්හිටුවන ලෙසත්, ඒ යටතේ දීර්ඝ කාලීනව රඳවා සිටින රැඳවියන් නිදහස් කරන ලෙසත් ඔහු ඉල්ලා සිටියේය.
මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් විශ්වාසනීය ලෙස චෝදනා ලැබ සිටින සියලුම පුද්ගලයින් රජයේ, ආරක්ෂක අංශයේ හෝ රාජ්ය තාන්ත්රික සේවයේ ජ්යෙෂ්ඨ තනතුරුවලින් බැහැර කරන ලෙස ද මහ කොමසාරිස්වරයා ඉල්ලා සිටියේය.
වින්දිතයින් අනුස්මරණය කිරීමේ මුලපිරීම් සහ හමුදාව අත්පත් කරගෙන සිටින ඉඩම් නිදහස් කිරීමට සහාය වන ලෙස ඔහු රජයෙන් ඉල්ලා සිටි බව එහි වැඩිදුරටත් සඳහන් විය.
