ඉන්දුනීසියානු සුමාත්රා දූපතේ දින හතරක් පුරා පැවති අධික වර්ෂාව සහ නායයෑම් හේතුවෙන් ලෝකයේ වඩාත්ම වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති මහා වානරයන් වඳවී යාමේ අද්දරට තල්ලු වී ඇති බව අධ්යයනයකින් හෙළි වී තිබේ.
පසුගිය නොවැම්බර් මාසයේ පැවති ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම හේතුවෙන් දැඩි ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ටැපනුලි ඔරංඔටන් 800කට අඩු සංඛ්යාවකින් 58ක් හෝ මුළු විශේෂවලින් 7%ක් පමණ මිය ගිය බව පර්යේෂණවලින් හෙළි වී ඇත.
ඒවා ගතානුගතික සංඛ්යා වන අතර, වර්ෂාවෙන් ඇතිවන වියන් හානි හෝ ආහාර ලබා ගැනීමේ හැකියාව අඩුවීම සැලකිල්ලට නොගන්නා බව ඊයේ (10) ප්රකාශයට පත් කරන ලද අධ්යයනයේ කතුවරුන් පැවසීය.
නොවැම්බර් අග දී සෙන්යාර් සුළි කුණාටුව සුමාත්රා දූපත විනාශ කළ අතර පුද්ගලයින් 1000කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියේය.
අධ්යයනයේ කතුවරුන් පැවසුවේ අධික වර්ෂාපතන සිදුවීම් මහා වානර ගහනයේ පැවැත්මට සෘජුවම තර්ජනයක් විය හැකි බවයි. කෙසේ වෙතත් දිවයිනේ වනජීවීන්ට සිදුවන හානිය ගණනය කිරීම දුෂ්කර වී ඇත.
කුණාටුවෙන් පසු, ටැපනුලි ඔරංඔටන් දර්ශනය වීම විසුරුවා හැර ඇති බව වනජීවී විශේෂඥයින් සහ සංරක්ෂණවේදීන් මීට පෙර නිරීක්ෂණය කර තිබුණි. ගංවතුර සහ නායයෑම් හේතුවෙන් මහා වානරයන් ගසාගෙන ගොස් ඇති බවට අනුමාන කිරීම වැඩි කළේය.
බෲනායි හි බෝර්නියෝ ෆියුචර්ස් හි කළමනාකාර අධ්යක්ෂ සහ අධ්යයනයේ කතුවරයෙකු වන මහාචාර්ය එරික් මෙයිජාර්ඩ් දෙසැම්බර් මාසයේදී බීබීසීයට පවසා තිබුණේ සෙන්යාර් සුළි කුණාටුවෙන් ඔරංඔටන් 35ක් පමණ මිය ගොස් ඇති බවයි – එය “ඔවුන්ගේ ගහනයට විශාල පහරක්” වනු ඇතැයි ඔහු පැවසීය.
මරණ 58ක් පිළිබඳ ඔහුගේ මෑත කාලීන ඇස්තමේන්තුව එම සංඛ්යාවේ සැලකිය යුතු වැඩිවීමක් සනිටුහන් කරයි.
සුළි කුණාටුවෙන් සති කිහිපයකට පසු, මානුෂීය සේවකයින් බීබීසීයට පැවසුවේ මධ්යම තපනුලි දිස්ත්රික්කයේ පුලෝ පක්කට් ගම්මානයේ මඩ සහ දැව සුන්බුන් අතර අර්ධ වශයෙන් වළලනු ලැබූ තපනුලි ඔරංඔටන් කෙනෙකුගේ මළ සිරුරක් සොයා ගත් බවයි.
“පසුගිය දින කිහිපය තුළ මම මිනිසුන්ගේ මළ සිරුරු කිහිපයක් දැක්කා. නමුත් මෙය පළමු මියගිය වනජීවීන්. ඔවුන් පලතුරු කෑමට මෙම ස්ථානයට පැමිණියා. නමුත් දැන් එය ඔවුන්ගේ සොහොන් බිම බවට පත්ව ඇති බව පේනවා.” ප්රදේශයේ මානුෂීය කණ්ඩායමක් සමඟ වැඩ කළ ඩෙකී චන්ද්රා පැවසීය.
චන්ද්රා විසින් බෙදාගත් මියගිය ඔරංඔටන්ගේ ඡායාරූප තමා දුටු බව මෙයිජාඩ් පැවසීය.
“දැවැන්ත නායයෑම්වලින් වනාන්තර හෙක්ටයාර කිහිපයක් කඩා වැටුණහොත්, බලවත් ඔරංඔටන්වරුන් පවා අසරණ වන අතර ඔවුන් විනාශ වෙනවා. ඒ කාලේ වනාන්තරයේ ඔවුන්ට අපායක් වෙන්න ඇති.” ඔහු පැවසුවේය.
පර්යේෂකයන් සඳහන් කළේ සෙන්යාර් සුළි කුණාටුව අසාමාන්ය සිදුවීමක් වූ නමුත් මිනිසා විසින් ඇති කරන ලද දේශගුණික විපර්යාස සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කළ බවයි.
ටපනුලි ඔරංඔටන්වරුන්ගේ පැවැත්මට සහ ඔවුන්ගේ වාසස්ථානවලට තර්ජනයක් වන පරිදි, ප්රදේශයේ අධික වර්ෂාපතනයේ වාර ගණන සහ තීව්රතාවය අනාගතයේ දී දිගටම පැවතිය හැකි බව ද ඔවුන් සඳහන් කළහ.
2017 දී සොයා ගන්නා ලද මෙම විශේෂය වාර්ෂිකව එහි ජනගහනයෙන් 1%කට වඩා අහිමි වුවහොත් වඳ වී යනු ඇති බව අධ්යයනවලින් පෙනී යයි.
ඉන්දුනීසියානු රජය සුමාත්රාවේ ආරක්ෂිත වනාන්තරයක් වන බටැං ටෝරු ප්රදේශයේ (පතල් කැණීම, තෙල් පාම් සහ ජල විදුලිබල ව්යාප්තිය ඇතුළුව) ප්රධාන සංවර්ධන කටයුතු තාවකාලිකව නවතා දමා ඇති අතර, පර්යේෂකයන්ට මෙම මහා වානරයන් මුහුණ දෙන පාරිසරික අවදානම් තවදුරටත් තක්සේරු කිරීමට දුර්ලභ අවස්ථාවක් ලබා දී ඇත.
සෙන්යාර් සුළි කුණාටුවෙන් සිදු වූ විනාශය විශේෂය කෙතරම් අවදානමට ලක්විය හැකිද යන්න ඔප්පු කරන බව වාර්තාවේ කතුවරුන් පෙන්වා දෙයි.
“ටපනුලි ඔරංඔටන් මුහුණ දෙන අර්බුදය දේශගුණික අස්ථාවරත්වය, ජෛව විවිධත්වය අහිමි වීම සහ අවදානමේ අභිසාරීතාවය පෙන්නුම් කරන අතර, තර්ජනයේ පරිමාණයට ගැලපෙන සම්බන්ධීකරණ ප්රතිචාරයක් ඉල්ලා සිටී,” ඔවුන් තර්ක කළේය.
ඉතිරි ඔරංඔටන්වරුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා, තිරසාර ජාත්යන්තර සහාය අවශ්ය වනු ඇතැයි ඔවුන් තවදුරටත් පැවසීය.
“ශක්තිමත් කරන ලද දේශීය ආරක්ෂාව, දේශගුණික ප්රතිචාරාත්මක සැලසුම්කරණය සහ ගෝලීය මූල්ය හා තාක්ෂණික සහාය තුළින්, අපට තවමත් මහා වානර විශේෂයක පළමු නවීන වඳවීම වළක්වා ගත හැකියි” කතුවරුන් පැවසූහ.
මූලාශ්රය: බීබීසී
