එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ හිටපු ප්‍රධානී සහ ජාත්‍යන්තර අධිකරණ විනිසුරු නවනීදන් “නවි” පිල්ලේ, ජාත්‍යන්තර නීතියට කළ දායකත්වය වෙනුවෙන් 2026 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය දිනා ගෙන ඇති බව නොබෙල් ජූරි සභාව අද (09) නෝර්වේහි ඔස්ලෝහිදී නිවේදනය කළේය.
සාමය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය දැරූ උත්සාහයන් වෙනුවෙන් ඇය නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ජයග්‍රහණය කර ඇති බව ජෝර්ගන් වොට්නේ ෆ්‍රයිඩ්නස් පවසයි.
නවී පිල්ලේ “ජාත්‍යන්තර නීතියේ විෂය පථය සහ බලපෑම සැලකිය යුතු ලෙස පුළුල් කර ඇත,” ජූරි සභාව නිකුත් කළ නිවේදනයේ වැඩි දුරටත් සඳහන් විය.
මෙම වසරේ ජයග්‍රාහිකාව නිවේදනය කරමින් ජූරි සභාව වැඩිදුරටත් පවසන්නේ, පිල්ලේ “වඩාත් පුළුල් ගෝලීය නීති පිළිවෙලකට” මඟ පෙන්වූ බවත්, ඇය එසේ කළේ සුවිශේෂී ධෛර්යයකින් බවත්ය.
නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුවේ සභාපතිවරයා ඇගේ දිගු වෘත්තීය ජීවිතය අගය කරමින්, ඇය දකුණු අප්‍රිකාවේ නීතිඥවරියක් ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළ ආකාරය සිහිපත් කළාය.
ඔහු පවසන්නේ නවීට “ස්ථිර සදාචාර මාලිමාවක්” ඇති බවයි.
දකුණු අප්‍රිකාවේ උපන් 85 හැවිරිදි පිල්ලේ, සාමය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය දැරූ උත්සාහයන් වෙනුවෙන් ඇගයීමට ලක් වූ බව නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුවේ සභාපති ජෝර්ගන් වොට්නේ ෆ්‍රයිඩ්නස් (Jørgen Watne Frydnes) පැවසීය.
පිල්ලේ 2008 සිට 2014 දක්වා එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් ලෙස සේවය කළාය.
2013 දී, එවකට එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් නවී පිල්ලේ, 2013 අගෝස්තු 25 සිට අගෝස්තු 31 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ පශ්චාත් සිවිල් යුද්ධ මානව හිමිකම් තත්ත්වය ඇගයීම සඳහා ඉහළ පෙළේ නිල කරුණු සෙවීමේ මෙහෙයුමක් පැවැත්වීය.
ඇය යාපනය, කිලිනොච්චි සහ ත්‍රිකුණාමලය ඇතුළු උතුරේ යුද කලාපවලට ගොස්, සිවිල් යුද්ධයෙන් දිවි ගලවා ගත් අය, අතුරුදහන් වූවන්ගේ පවුල් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් හමුවුණාය.
ශ්‍රී ලංකාව ඒකාධිපතිවාදයක් කරා ලිස්සා යමින් පවතින බව පිල්ලේ වාර්තා කළ අතර, භීතියේ නිරන්තර වාතාවරණයක් පිළිබඳව අනතුරු ඇඟවූ අතර, ඇය හමුවීමට උත්සාහ කළ පුද්ගලයින්ට එල්ල වූ බිය ගැන්වීම් හෝ හිරිහැර කිරීම් ලේඛනගත කළාය.
වසර 26ක සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් අදියරේදී රජයේ හමුදා සහ එල්ටීටීඊ සංවිධානය විසින් සිදු කරන ලදැයි කියන යුද අපරාධ සහ මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ විමර්ශනය කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර විමර්ශන යාන්ත්‍රණයක් ස්ථාපිත කරන ලෙස ඇය එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයෙන් ඉල්ලා සිටියාය.
ඔස්ලෝහි නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුවට මෙම වසරේ ත්‍යාගය සඳහා අපේක්ෂකයින් 287 දෙනෙකු සඳහා නාමයෝජනා ලැබී ඇති අතර, ඉන් හතරෙන් එකකට වඩා සංවිධාන වේ. විශේෂඥයින් පවසන්නේ කමිටුව සාමාන්‍යයෙන් අවධානය යොමු කරන්නේ සාමයේ කල්පැවැත්ම, ජාත්‍යන්තර සහෝදරත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ එම ඉලක්ක ශක්තිමත් කරන ආයතනවල නිහඬ ක්‍රියාකාරිත්වය කෙරෙහි බවයි.
පසුගිය වසරේ, වෙනිසියුලානු විපක්ෂ නායිකා මාරියා කොරිනා මචාඩෝ, වෙනුසියුලාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංක්‍රාන්තියක් අත්කර ගැනීම සඳහා කළ අරගලය වෙනුවෙන් නොබෙල් සාම ත්‍යාගය දිනා ගත් අතර, “වර්ධනය වන අන්ධකාරය මධ්‍යයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ ගිනිදැල දැල්වෙන” කාන්තාවක් ලෙස පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තාය.
එක්සත් ජනපදය එවකට ජනාධිපති නිකොලස් මධුරෝ බලයෙන් පහ කිරීමෙන් ටික කලකට පසු මැචාඩෝ එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට ඇගේ නොබෙල් පදක්කම ප්‍රදානය කළාය. නමුත් එය බොහෝ දුරට සංකේතාත්මක අභිනයකි: නොබෙල් කමිටුව පවසා ඇත්තේ ගෞරවයම මාරු කළ නොහැකි බවයි.
මෙම වසර සාම ත්‍යාගයේ 125 වන සංවත්සරය සනිටුහන් කරන අතර, 1901 දී එහි ආරම්භයේ සිට මේ දක්වා පුද්ගලයින් 112 දෙනෙකුට සහ වෙනම ආයතන 28 කට එය හිමි වී තිබේ. රතු කුරුස සංවිධානය තුන් වතාවක් සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සරණාගත ඒජන්සිය දෙවරක් සම්මානය දිනා ගෙන ඇත.
වසර ගණනාවක් පුරා, නොබෙල් සාම ත්‍යාගය 106 වතාවක් සම්මානලාභීන් 143 දෙනෙකුට පිරිනමා ඇති අතර, ඒ අතර ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරුන් සිව්දෙනෙකු – තියඩෝර් රූස්වෙල්ට්, වුඩ්‍රෝ විල්සන්, ජිමී කාටර් සහ බැරක් ඔබාමා ද වේ.
පාකිස්ථානු ජාතික යුවතියක වන මලාලා යූසුෆ්සායි ඉතිහාසයට එක් වූයේ 2014 දී නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ලබා ගත් ලාබාලතමයා ලෙසයි – වයස අවුරුදු 17 දී ඇය එය ලබා ගත්තාය.
1973 දී වියට්නාම දේශපාලනඥයෙකු වූ ලී ඩක් තෝ “1973 දී වියට්නාමයේ සටන් විරාමයක් සඳහා ඒකාබද්ධව සාකච්ඡා කිරීම වෙනුවෙන්” ත්‍යාගය දිනා ගත්තේය – නමුත් සටන් විරාමය උල්ලංඝනය කර ඇති බවට පදනම මත ඔහු එය පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.
මෙම සම්මානය නෙල්සන් මැන්ඩෙලා, මාටින් ලූතර් කිං ජූනියර් සහ මදර් තෙරේසා ඇතුළු පුද්ගලයින් 112 දෙනෙකු සහ සංවිධාන 31 ක් විසින් දිනා ගෙන ඇත.
සීඑන්එන් ඇසුරිණි
