මැදපෙරදිග කලාපය ගිලගෙන ගෝලීය තෙල් වෙළඳපොළට බාධා කළ යුද්ධයක් අවසන් කරන ගිවිසුමකට එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය කිසිදා නොවූ විරූ ලෙස සමීප වන බව පෙනේ.
කෙසේ වෙතත්, ඕනෑම අවසාන ගිවිසුමක් ඉරානයේ “න්යෂ්ටික තර්ජනය” සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් කළ යුතු බවට තමන් ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සමඟ එකඟ වූ බව ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ඉරිදා (මැයි 24) පැවසීය.
ඉරානයේ තස්නිම් ප්රවෘත්ති ඒජන්සිය පැවසුවේ, ඉරාන වත්කම් අත්හිටුවීමේ ගැටලුව ඇතුළුව, විභව ගිවිසුමක ප්රධාන වගන්ති තවමත් විසඳී නොමැති බවයි.
ඇති විය හැකි ගිවිසුම ගැන අප දන්නේ කුමක්ද?
- න්යෂ්ටික ප්රශ්නය
ඉරාන විදේශ අමාත්යාංශයේ ප්රකාශක එස්මායිල් බකායි පැවසුවේ න්යෂ්ටික ප්රශ්නය මූලික රාමුවක කොටසක් නොවන බවත් එය පසුව “වෙනම සාකච්ඡාවලට යටත් වන” බවත්ය.
නමුත් නම් නොකළ ඇමරිකානු නිලධාරීන් දෙදෙනෙකු උපුටා දක්වමින් නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පත පැවසුවේ, යෝජිත ගිවිසුමේ ප්රධාන අංගයක් වූයේ ටෙහෙරානය විසින් එහි අධික ලෙස පොහොසත් යුරේනියම් තොගය අත්හැරීමට ඇති පැහැදිලි කැපවීම බවයි.
ඉරානය එසේ කරන්නේ කෙසේද යන ප්රශ්නය “ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩසටහන පිළිබඳ සාකච්ඡා වටයේ පසුව” සාකච්ඡා කෙරෙනු ඇතැයි පුවත්පත පැවසීය.
නමුත් ඉරානයේ ෆාර්ස් සහ තස්නිම් ප්රවෘත්ති ඒජන්සි වාර්තා කළේ ඉරානය තම න්යෂ්ටික වැඩසටහන සම්බන්ධයෙන් කිසිදු කැපවීමක් කර නොමැති බවයි.
“මෙම ගිවිසුමේ දී ඉරානය න්යෂ්ටික තොග භාර දීමට, උපකරණ ඉවත් කිරීමට, පහසුකම් වසා දැමීමට හෝ න්යෂ්ටික බෝම්බයක් තැනීම නොකිරීමට කිසිදු කැපවීමක් කර නැත,” ෆාර්ස් පැවසීය.
අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් දින 60ක් ඇතුළත න්යෂ්ටික කටයුතු ආශ්රිත ගැටලු සාකච්ඡා කරන බව මාධ්ය ආයතන දෙකම පැවසී
සෙනසුරාදා පැවති සංවාදයකදී නෙතන්යාහු පැවසුවේ, “ඉරානය සමඟ ඇති කර ගන්නා ඕනෑම අවසන් ගිවිසුමකට න්යෂ්ටික තර්ජනය සම්පූර්ණයෙන්ම තුරන් කළ යුතු බවට ජනාධිපති ට්රම්ප් සහ මම එකඟ වූ” බවයි.
“මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඉරානයේ යුරේනියම් පොහොසත් කිරීමේ පහසුකම් විසුරුවා හැරීම සහ එහි භූමියෙන් පොහොසත් න්යෂ්ටික ද්රව්ය ඉවත් කිරීමයි” ඔහු තවදුරටත් පැවසීය.
- හෝමස් නැවත විවෘත වන්නේ කෙසේද?
සාකච්ඡාවල ප්රධාන ගැටලුවක් වන්නේ යුද්ධය පුපුරා යාමෙන් පසු ඉරාන පාලනය යටතේ පවතින හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමනාගමනයයි.
ඉරානය අවධාරණය කර ඇත්තේ යාත්රා තම සන්නද්ධ හමුදාවන්ගෙන් අවසර ලබා ගත යුතු බවයි.
“ගිවිසුමේ තවත් බොහෝ අංගවලට අමතරව හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කරන” බව ට්රම්ප් සෙනසුරාදා පැවසීය, එය ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළට සහනයක් ගෙන දෙන වර්ධනයකි.
නමුත්, ෆාර්ස් ප්රවෘත්ති ඒජන්සිය පැවසුවේ, අවසන් වුවහොත්, විභව ගිවිසුම උපායමාර්ගික ජල මාර්ගය සම්බන්ධයෙන් ඉරානයේ කළමනාකරණය ආරක්ෂා කරනු ඇති බවයි.
“හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ තත්ත්වය යුද්ධයට පෙර තත්ත්වයට ආපසු නොඑනු ඇත” යනුවෙන් තස්නිම් වාර්තා කළේය.
“වාර්තා කරන ලද රාමුවට අනුව, දින 30ක් ඇතුළත නාවික අවහිරය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කිරීමට සිදුවනු ඇත” යනුවෙන් එය තවදුරටත් පැවසීය, එක්සත් ජනපදය ඉරාන වරායන් අවහිර කිරීම ගැන සඳහන් කරයි.
- අරමුදල් සහ සම්බාධක
දිගු කලක් තිස්සේ පැවති ඇමරිකානු සම්බාධක යටතේ රඳවාගෙන සිටින සිය ශීත කළ වත්කම් නිදහස් කරන ලෙස ඉරානය දිගු කලක් තිස්සේ ඉල්ලා සිටියේය.
තස්නිම්ට අනුව, “ඕනෑම මූලික අවබෝධයක් වත්කම් වෙත අවම වශයෙන් අර්ධ වශයෙන් ප්රවේශ වීම මත කොන්දේසි සහිත විය යුතු බව ඉරානය අවධාරණය කර ඇත”.
ඉරානය “ඉරානයේ ශීත කළ වත්කම්වලින් නිශ්චිත කොටසක් පළමු අදියරේදීම නිදහස් නොකළහොත් කිසිදු එකඟතාවක් ඇති නොවන බව අවධාරණය කර ඇති” බව තොරතුරු සහිත මූලාශ්රයක් උපුටා දක්වමින් එය පැවසීය.
“අවහිර කරන ලද සියලුම අරමුදල් අඛණ්ඩව මුදා හැරීම සහතික කිරීම සඳහා පැහැදිලි යාන්ත්රණයක්” ද ස්ථාපිත කළ යුතුය.
“මෙම කාරණය සම්බන්ධයෙන් ඇති වන එකඟ නොවීම් තවමත් අවසන් අවබෝධයකට එළඹීමට නොහැකි වීමට හේතු අතර වේ” යනුවෙන් තස්නිම්ගේ මූලාශ්රය අනතුරු ඇඟවීය.
ෆාර්ස්ට අනුව, සාකච්ඡා කාලය තුළ තෙල්, ගෑස් සහ ඛනිජ රසායනික ද්රව්ය සඳහා වන සම්බාධක තාවකාලිකව ඉවත් කිරීමට එක්සත් ජනපදයට සිදුවනු ඇති බවට විභව අවබෝධයක් ද ඇත.
- ලෙබනනය ඇතුළත්ද?
එක්සත් ජනපදයේ මැදිහත් වීමෙන් සටන් විරාමයක් ප්රකාශයට පත් කර තිබියදීත්, ඊශ්රායලය ලෙබනනයේ දිනපතා ප්රහාර එල්ල කරමින් සිටින අතර, ඔවුන් හිස්බුල්ලා සංවිධානය ඉලක්ක කර ගන්නා බව පවසයි.
ලෙබනනය ඇතුළු කලාපීය යුද්ධයේ සියලුම පෙරමුණු සඳහා ඕනෑම සටන් විරාමයක් අදාළ විය යුතු බව ඉරානය මීට පෙර පවසා ඇති අතර, තම සගයා එය අත් නොහරින බවට හිස්බුල්ලා සංවිධානය විශ්වාස කරන බව පවසා තිබේ.
“ලෙබනනය ඇතුළුව සියලු පෙරමුණු වල සටන් නතර කිරීම අවධාරණය කරමින්, අවබෝධතා ගිවිසුමක් (MOU) මුලින්ම ප්රකාශයට පත් කරන” බව තස්නිම් වාර්තා කළේය.
“මෙම ගිවිසුම යටතේ, එක්සත් ජනපද මිත්රයෙකු ලෙස ඊශ්රායලය ලෙබනනයේ යුද්ධය නතර කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ,” එය තවදුරටත් පැවසීය.
“මෙම අවස්ථාවෙහිදී, අපි න්යෂ්ටික ගැටලුව පිළිබඳ විස්තර සාකච්ඡා නොකරමු… ලෙබනනය ඇතුළු සියලුම පෙරමුණු වල යුද්ධය අවසන් කිරීම යන හදිසි ගැටලුවට ප්රමුඛත්වය දීමට අපි තීරණය කර ඇත්තෙමු” යනුවෙන් බකායි රාජ්ය රූපවාහිනියට පැවසීය.
මූලාශ්රය: CNA
