මාස ගණනාවක් පුරා පැවතිය හැකි එක්සත් ජනපද ඉරාන වරාය අවහිර කිරීමේ බලපෑම අවම කර ගන්නේ කෙසේද යන්න ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ඇමරිකානු තෙල් සමාගම් සමඟ සාකච්ඡා කළ බව ධවල මන්දිර නිලධාරියෙක් අද (29) පැවසීය.
මේ අතර එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයා ටෙහෙරානයට “ඉක්මනින් බුද්ධිමත් වී” ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.
ට්රම්ප් ඊයේ (බදාදා) Truth Social හි පළ කළ සටහනක, කතා කිරීමට අවශ්ය නම් ඉරානයට කතා කළ හැකි බව පවසා ඇත.
මාස ගණනාවක් ඉරාන වරාය අවහිර කිරීම දිගටම කරගෙන යාමට අවශ්ය නම් තෙල් වෙළඳපොළ සන්සුන් කිරීමට ගත හැකි පියවර පිළිබඳව ට්රම්ප් බලශක්ති විධායකයින් සමඟ කළ සාකච්ඡා කළ බව ධවල මන්දිර නිලධාරියෙක් පැවසීය. ඔවුන් එක්සත් ජනපද තෙල් නිෂ්පාදනය, තෙල් අනාගතය, නැව්ගත කිරීම සහ ස්වාභාවික ගෑස් අපනයනය ගැන සාකච්ඡා කළ බව ද ධවල මන්දිර නිලධාරියා පැවසීය.
අද (29) තෙල් මිල 4%කින් පමණ ඉහළ ගිය අතර, බ්රෙන්ට් බොරතෙල් මිල මාසයක ඉහළම අගයට ළඟා වූ බව Wall Street Journal මූලික වාර්තාවකින් කියැවුණේ එක්සත් ජනපදය සිය අවහිරය දීර්ඝ කළ හැකි බවයි.
දහස් ගණනක් මිය ගොස් ගෝලීය ආර්ථික කැලඹීම් ඇති කළ ගැටුමෙන් මැදපෙරදිග තෙල් සැපයුම් බාධා තවත් ඇති විය හැකි බැවින්, සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමනාගමනයට බාධා කිරීමට ඉරානය ප්රතිඥා දී තිබේ.
ඉරානයට සම්බන්ධ යාත්රා අඛණ්ඩව අවහිර කිරීමට එරෙහිව “පෙර නොවූ විරූ මිලිටරි ක්රියාමාර්ගයක්” ගන්නා බවට ටෙහෙරාන් අද අනතුරු ඇඟවීය. ඉරානයට න්යෂ්ටික අවියක් තිබිය නොහැකි බව ට්රම්ප් නැවත නැවතත් අවධාරණය කර ඇති අතර, ටෙහෙරානය එවැනි ඉලක්කයක් හඹා යාම ප්රතික්ෂේප කරන අතර සිවිල් න්යෂ්ටික වැඩසටහනකට ඇති අයිතිය අවධාරණය කරයි.
“ඔවුන් න්යෂ්ටික නොවන ගිවිසුමක් අත්සන් කරන්නේ කෙසේදැයි නොදනිති. ඔවුන් ඉක්මනින් බුද්ධිමත් වුවහොත් වඩා හොඳයි!” එවැනි ගිවිසුමකට ඇතුළත් වන්නේ කුමක්ද යන්න පැහැදිලි නොකර ට්රම්ප් සඳහන් කළේය.
- මුදල් අවප්රමාණය වීම නිසා ඉරාන ආර්ථිකය පීඩනයට ලක් වේ
සාමකාමී, සිවිල් අරමුණු සඳහා යුරේනියම් පොහොසත් කිරීමට ඇති අයිතිය පිළිගැනීමට ඉරානය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙන් ඉල්ලා සිටී. එහි යුරේනියම් කිලෝග්රෑම් 440ක් පමණ 60% දක්වා පොහොසත් කර ඇති අතර, එය තවදුරටත් පොහොසත් කළහොත් න්යෂ්ටික අවි කිහිපයක් සඳහා භාවිතා කළ හැකිය.
ඉරාන නිලධාරීන් ඊයේ (28) පැවසුවේ රට විකල්ප වෙළඳ මාර්ග භාවිතා කරන බැවින් අවහිරයට ඔරොත්තු දිය හැකි බවත්, ඉස්ලාමීය ජනරජය යුද්ධය අවසන් වී ඇතැයි නොසිතූ බවත්ය.
යුද්ධය ඉරාන ආර්ථිකයට ගෙන එන ආර්ථික හානිය පෙන්නුම් කරමින්, බදාදා එහි මුදල් ඒකකය ඇමරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව රියාල් 1,810,000ක් දක්වා වාර්තාගත අවම මට්ටමකට පහත වැටුණු බව Iranian Students’ News Agency පැවසීය. සති හයක සටන් අතරතුර ගොඩනැගුණු විදේශ මුදල් සඳහා ඇති ඉල්ලුම දැන් විවෘත වෙළඳපොළට ගලා එමින් පවතී.
පසුගිය දින දෙක තුළ පමණක් රියාල් අගය 15% කින් පමණ පහත වැටී ඇති බව ISNA වාර්තා කරයි.
මාර්තු 20 සිට අප්රේල් 20 දක්වා කාලය තුළ ඉරාන මාසයේ උද්ධමනය 65.8%ක් වූ බව මහ බැංකුව පැවසූ අතර, මුදල් ඒකකය පහත වැටීම නිසා මෙම ප්රවණතාව තවත් උග්ර විය හැකිය.
- ඉරානය මුලින්ම ගැටුමට විධිමත් අවසානයක් අවශ්යයි
අප්රේල් 8 වන දින සිට සටන් විරාම ගිවිසුමක් යටතේ අත්හිටුවන ලද යුද්ධය විසඳීම සඳහා ඉරානයේ නවතම යෝජනාව, ගැටුම විධිමත් ලෙස අවසන් වන තෙක් සහ නැව්ගත කිරීමේ ගැටලු විසඳන තෙක් එහි න්යෂ්ටික වැඩසටහන පිළිබඳ සාකච්ඡාව පසෙකට දමනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙය ආරම්භයේදීම න්යෂ්ටික ගැටලුව විසඳීම සඳහා ට්රම්ප්ගේ ඉල්ලීම ඉටු කළේ නැත.
ට්රම්ප් ඒකපාර්ශ්වික ජයග්රහණයක් ප්රකාශ කළහොත් ඉරානය කෙසේ ප්රතිචාර දක්වනු ඇත්දැයි ජ්යෙෂ්ඨ පරිපාලන නිලධාරීන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි ඇමරිකානු බුද්ධි අංශ අධ්යයනය කරමින් සිටින බව ඇමරිකානු නිලධාරීන් දෙදෙනෙකු සහ මේ කාරණය පිළිබඳව හුරුපුරුදු පුද්ගලයෙකු රොයිටර් පුවත් සේවයට පැවසීය.
පෙබරවාරි 28 වන දින යුද්ධය ආරම්භ වූ දා සිට, ගෝලීය බලශක්ති සැපයුම් සඳහා හුස්ම හිරවන ස්ථානයක් වන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගල්ෆ් කලාපයේ සිට තමන්ගේම නැව් ගමනාගමනය හැර අනෙකුත් සියලුම නැව් ගමනාගමනය ටෙහෙරානය බොහෝ දුරට අවහිර කර ඇත. මෙම මාසයේ දී, එක්සත් ජනපදය ඉරාන නැව් අවහිර කිරීම ආරම්භ කළේය.
- දරුණු යුද්ධයක් අවසන් කිරීමට ට්රම්ප් මත පීඩනය
ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාරවලින් උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඇතුළු ජ්යෙෂ්ඨ ඉරාන දේශපාලන සහ හමුදා නායකයින් කිහිප දෙනෙකු මිය ගිය දා සිට, ඉරානයට තවදුරටත් බලයේ උච්චතම ස්ථානයේ තනි, අවිවාදිත පූජක බේරුම්කරුවෙකු නොමැත.
කමේනිගේ තුවාල ලැබූ පුත්රයා වන මොජ්තාබා ඔහු වෙනුවට පත් කිරීම නිසා ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකායේ දැඩි මතධාරී අණ දෙන නිලධාරීන්ට වැඩි බලතල පැවරී ඇති බව ඉරාන නිලධාරීන් සහ විශ්ලේෂකයින් පවසති.
මේ අතර, පෙට්රල් මිල ඉහළ යාමත් සමඟ ට්රම්ප් දේශීය පීඩනයකට ලක්ව සිටී. රොයිටර්/ඉප්සෝස් මත විමසුමකට අනුව, ඔහුගේ අනුමත ශ්රේණිගත කිරීම ඔහුගේ වත්මන් ධුර කාලය තුළ පහළම මට්ටමට පහත වැටී ඇති අතර, එමඟින් ඇමරිකානුවන්ගෙන් 34%ක් ඔහුගේ ක්රියාකාරිත්වය අනුමත කරන බව පෙන්නුම් කළ අතර එය පෙර සමීක්ෂණයේ 36% සිට පහත වැටී ඇත.
විශේෂයෙන් ආසියාවේ රජයන් ඉන්ධන සංරක්ෂණය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන අතර ඩොලර් බිලියන ගණනක සහනාධාර වියදම් කරති. 2026 අවසානය දක්වා අමතර ඉන්ධන සහ පොහොර වියදම් සඳහා කෘෂිකර්මාන්තය, ධීවර හා ප්රවාහන සමාගම්වලට වන්දි ගෙවීමට සාමාජික රටවලට ඉඩ සැලසීම සඳහා යුරෝපා සංගමය රාජ්ය ආධාර නීති ලිහිල් කළ නමුත් තවමත් භාවිතය සීමා කර නොමැත.
මූලාශ්රය: රොයිටර්
