ඉරානයට එරෙහිව එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය විසින් දියත් කර ඇති යුද්ධය (මැදපෙරදිග ගැටුම) ගෝලීය ආර්ථිකයට කර ඇති බලපෑම සම්බන්ධයෙන් පසුගිය සති කිහිපය පුරා වාර්තා ගණනාවක් නිකුත් වූ අතර එම සෑම වාර්තාවකම ශ්රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ද විශේෂයෙන් සඳහන් විය. මෙම ලිපියෙන් එම ජාත්යන්තර වාර්තාවල ශ්රී ලංකාව ගැන සඳහන් වන කරුණු විශ්ලේෂණය කෙරේ.
ආසියා-පැසිෆික් කලාපයේ දරුණුතම බලපෑමට ලක් වූ රටවල් අතර ශ්රී ලංකාවත් – එක්සත් ජාතීන්
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන පසුගිය අප්රේල් 16 වැනිදා නිකුත් කරන ලද “Military escalation in the Middle East: Human Development Impacts Across Asia and the Pacific (මැදපෙරදිග මිලිටරි උත්සන්න වීම: ආසියාව සහ පැසිෆික් කලාපය පුරා මානව සංවර්ධන බලපෑම්) නම් වාර්තාව ගත හැකිය.
මැදපෙරදිග ගැටුමේ රැළි බලපෑම් (ripple effects) හේතුවෙන් ආසියා-පැසිෆික් කලාපයේ දරුණුතම බලපෑමට ලක් වූ රටවල් අතර ශ්රී ලංකාව සිටින බව එම වාර්තාව සඳහන් කළේය.
ශ්රී ලංකාව මේ ආකාරයෙන් දරුණු බලපෑමකට ලක්වීමට හේතු වශයෙන් මෙම වාර්තාව ප්රමුඛ අංශ තුනක් උපුටා දැක්වීය. ඒ මැදපෙරදිග කලාපයෙන් ශ්රී ලංකාවට ලැබෙන ප්රේෂණ සහ සංචාරක ව්යාපාරය හරහා ලබා ගන්නා ආදායම සහ අපනයන ආදායමයි.
මෙම වාර්තාව සඳහන් කළේ, 2025 දී ශ්රී ලංකාවේ සංක්රමණික සේවකයින්ගෙන් සියයට 80.2ක් මැදපෙරදිග කලාපයේ රැකියාවලට පිටත්ව ගිය බැවින් ශ්රී ලංකාව අර්බුදයට බෙහෙවින් නිරාවරණය වී ඇති බවයි.
තවද, පෙබරවාරි මාසයේ සාමාන්යයෙන් දිනකට 9976ක් වූ සංචාරකයින්ගේ පැමිණීම 2026 මාර්තු 1-8 කාලය තුළ දිනකට සංචාරක පැමිණීම් 5956 දක්වා පහත වැටී ඇති බවත්, එය දළ වශයෙන් 40%ක පහත වැටීමක් බවත් එහි සඳහන් විය.
ශ්රී ලංකාව, එහි දකුණු ආසියානු අසල්වැසියන් වන බංග්ලාදේශය, ඉන්දියාව සහ පකිස්ථානය මෙන්, ගල්ෆ් කලාපයට අපනයන සබඳතා දුර්වල වීමෙන් ඇති විය හැකි ආර්ථික පීඩනයකට මුහුණ දී සිටින අතර එමඟින් කෘෂිකාර්මික ආදායම් කප්පාදු කළ හැකි, අත්යවශ්ය සැපයුම් සඳහා ප්රවේශය සීමා කළ හැකි සහ නිෂ්පාදනය නතර කළ හැකි අවදානම් තත්ත්වයක් නිර්මාණය කරන බව එක්සත් ජාතීන්ගේ වාර්තාව තව දුරටත් අනතුරු ඇඟවීය.
“තේ අපනයනයෙන් සිදුවන ඇස්තමේන්තුගත පාඩු සතියකට ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 10-15 කි” වාර්තාව හෙළි කළේය.
ආසියා-පැසිෆික් කලාපයේ වෙළඳ නිමැවුම් පාඩු දළ වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 97ක සිට බිලියන 299ක දක්වා පරාසයක පැවතිය හැකි බවත්, එය කලාපයේ මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.3 සිට 0.8% දක්වා සමාන බවත් වාර්තාව වැඩිදුරටත් හෙළි කළේය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහනේ නව තක්සේරුව අනුව, ආසියා-පැසිෆික් කලාපය ආනයනික බලශක්තිය සහ තීරණාත්මක සැපයුම් දාමයන් මත යැපීම, කුටුම්භ, කුඩා ව්යාපාර සහ රාජ්ය අයවැය මත පීඩනය වැඩිවීමට සම්බන්ධ කරන අතර, මිලියන 8.8 ක ජනතාවක් දරිද්රතාවයට ඇද වැටීමේ අවදානමට ලක්ව ඇතැයි වාර්තාව අනතුරු ඇඟවීය.
වාර්තාව නිකුත් කරමින් එක්සත් ජාතීන්ගේ සහකාර මහලේකම් සහ ආසියාව සහ පැසිෆික් කලාපය සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහනේ කලාපීය අධ්යක්ෂ කන්නි විග්නරාජා පැවසුවේ කලාපය පුරා රජයන් ඉන්ධන මිල ස්ථාවරත්වය, ඉලක්කගත සහනාධාර, ප්රවාහනය සඳහා සීමාවන් සහ බලශක්ති සැපයුම විවිධාංගීකරණය කිරීම සහ බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව වැඩි දියුණු කිරීම වැනි මුල් අනුවර්තන පියවර හරහා දේශීය කම්පන සමනය කිරීම සඳහා වේගයෙන් ප්රතිචාර දක්වා ඇති බවයි. සමහර රටවල, ප්රතිචාර අතරට රට පුරා බලශක්ති ඉතිරිකිරීමේ ව්යාපාර සහ ඉන්ධන පරිභෝජනය සහ රාජ්ය අයවැය මත පීඩනය ලිහිල් කිරීම සඳහා රාජ්ය අංශයේ වැඩ කටයුතු සඳහා තාවකාලික වෙනස්කම් ඇතුළත් වී ඇති බව ද ඔහු සඳහන් කළේය.
“ආසියා-පැසිෆික් කලාපය පුරා මෙම යුද්ධය ඇති කරන පීඩනය දැනටමත් දැකගත හැකිය. ප්රතිපත්තිවලට සකස් කළ හැකි ප්රමාණයට වඩා වේගයෙන් එය නිවාස වෙත ළඟා වෙමින් පවතී. මෑත කාලීන සටන් විරාමය නොතකා, ගෝලීය වෙළඳපළවල ඇති වූ දිගුකාලීන අස්ථාවරත්වය, මිල ස්ථාවර කිරීම, අවදානමට ලක්විය හැකි නිවාස සඳහා සහාය වීම සහ අත්යවශ්ය මහජන සේවා සහ වෙළඳපළ ආයෝජන පවත්වා ගැනීම අතර වඩ වඩාත් දුෂ්කර හුවමාරු ඇති කරයි. ඒ සමඟම, අනුවර්තනය වන සමාජ ආරක්ෂාව, ශක්තිමත් දේශීය හා කලාපීය වටිනාකම් දාම සහ විවිධාංගීකරණය වූ බලශක්ති සහ ආහාර පද්ධති හරහා දිගුකාලීන ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව වේගවත් කිරීමට රටවලට වැදගත් අවස්ථා අපි දකිමු,” විග්නරාජා වැඩි දුරටත් පැවසීය.
මැදපෙරදිග අර්බුදය ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට කරන ඍණාත්මක බලපෑම ගැන G-24 අනතුරු අඟවයි
භූ දේශපාලනික ආතතීන්, උද්ධමනය ඉහළ යාම සහ දැඩි මූල්ය තත්ත්වයන් ඇතුළු උත්සන්න වන ගෝලීය අවදානම් හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ආර්ථික ප්රකෘතිමත් වීම් අඩපණ විය හැකි බවට G-24 කණ්ඩායම අනතුරු ඇඟවීය.
පසුගිය අප්රේල් 14 වන දින වොෂින්ටනයේ පැවති IMF-ලෝක බැංකු වසන්ත රැස්වීම්වලට / IMF-World Bank Spring Meetings සමගාමීව නිකුත් කරන ලද නිවේදනයෙන් G-24 අවධාරණය කළේ, විශේෂයෙන් මැදපෙරදිග පවතින ගැටුම, බලශක්ති මිල ගණන් සහ උද්ධමනය කෙරෙහි එහි බලපෑම් හේතුවෙන් ගෝලීය ආර්ථිකය අලුත් අවිනිශ්චිතතාවයකට මුහුණ දී ඇති බවයි.
මෑත කාලීන අර්බුදවලින් පසුව තවමත් ප්රතිපත්ති බෆර නැවත ගොඩනඟමින් සිටින නැගී එන සහ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ආර්ථිකයන් සඳහා සැලකිය යුතු අභියෝග මතු කරමින්, උද්ධමන පීඩනය ඉහළ මට්ටමක පවතින අතරතුර ගෝලීය වර්ධනය මන්දගාමී වන බව G – 24 කණ්ඩායම සඳහන් කළේය.
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ සහාය ඇතිව ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ වැඩසටහනක් ක්රියාත්මක කරන ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලට බාහිර පරිසරය අමතර බාධා ඇති කරන බවත්, විශේෂයෙන් ඉහළ ආනයන පිරිවැය, දැඩි මූල්යකරණ කොන්දේසි සහ ගෝලීය අස්ථාවරත්වයට සම්බන්ධ ප්රේෂණ සහ සංචාරක ව්යාපාරයට ඇති අවදානම් හරහා මෙම ඍණාත්මක තත්ත්වය උද්ගත වන බව වාර්තාවේ වැඩි දුරටත් සඳහන් විය.
සහනදායී මූල්යකරණය සඳහා වැඩි දියුණු කළ ප්රවේශය, කාලෝචිත ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීම සහ ගෝලීය මූල්ය සැලසුමට අදාළ ප්රතිසංස්කරණ ඇතුළුව අවදානමට ලක්විය හැකි ආර්ථිකයන්ට සහාය වීම සඳහා ශක්තිමත් ජාත්යන්තර සහයෝගීතාවයක හදිසි අවශ්යතාවය G-24 අවධාරණය කළේය.
සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් අතර ඉහළ යන ණය බර අවධාරණය කරන ලද ප්රධාන කනස්සල්ලක් විය. ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ප්රමාදයන් ප්රතිසංස්කරණ වැඩසටහන් අඩාල කළ හැකි අතර ප්රතිසාධන අපේක්ෂාවන් දුර්වල කළ හැකි බව සඳහන් කරමින්, G-24 කණ්ඩායම වේගවත් හා වඩාත් ඵලදායී ණය විසඳීමේ යාන්ත්රණ ඉල්ලා සිටියේය.
2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු IMF විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම යටතේ බහු-වසර ගැලපුමකට භාජනය වෙමින් සිටින ශ්රී ලංකාව, එවැනි ගෝලීය කම්පනවලට විශේෂයෙන් සංවේදීව පවතින බව G-24 පැවසුවේය.
බලශක්ති මිල ඉහළ යාම ඇතුළු බාහිර අවදානම් ශ්රී ලංකාවේ උද්ධමනය හා ආර්ථික වර්ධනයට බලපෑම් කළ හැකි බවට IMF දැනටමත් අනතුරු අඟවා ඇත.
දේශගුණික මූල්ය බලමුළු ගැන්වීමේදී සහ තිරසාර සංවර්ධනයට සහාය වීමේදී ශක්තිමත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරන ලෙස G-24 බහුපාර්ශ්වික ආයතනවලින් ඉල්ලා සිටි අතර, බොහෝ රටවල සීමිත මූල්ය අවකාශය ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සඳහා ආයෝජනය කිරීමේ හැකියාව සීමා කරන බවට අනතුරු ඇඟවීය.
තව ද, ගෝලීය මූල්ය පද්ධතිය වඩාත් ඇතුළත් කර ගැනීමට සහ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ආර්ථිකයන්හි අවශ්යතාවලට ප්රතිචාර දැක්වීමට හැකි වන පරිදි ප්රතිසංස්කරණ G-24 කණ්ඩායම ඉල්ලා සිටියේ ය. එයට වැඩි නියෝජනයක් සහ සම්පත් සඳහා සාධාරණ ප්රවේශයක් ඇතුළත් විය.
ශ්රී ලංකාව යථා තත්ත්වයට පත්වන මාවතේ ගමන් කරන විට, වඩ වඩාත් අවිනිශ්චිත බාහිර පරිසරයකට මුහුණ දීම සඳහා ශක්තිමත් ගෝලීය සහයෝගය සමඟ තිරසාර ප්රතිසංස්කරණවල වැදගත්කම G-24 පණිවිඩය මඟින් අවධාරණය කළේය.
ඡායාරූපය – ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ හි ශ්රී ලංකා අධ්යක්ෂ ෂැනන් කව්ලින්
2026 දී ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධනය 4% දක්වා අඩුවිය හැකි බව ADB පවසයි
ශ්රී ලංකාව සඳහා වන සිය නවතම ආර්ථික දැක්ම නිකුත් කරමින් ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව පැවසුවේ, මැදපෙරදිග යුද්ධයෙන් ඇති වූ ආර්ථික බලපෑම පාලනය කිරීම සහ ආර්ථික වර්ධනය පවත්වා ගැනීම, ප්රතිසංස්කරණ ගම්යතාව පවත්වා ගැනීම සහ ඌන ක්රියාකාරී රාජ්ය ආයෝජන ක්රියාත්මක කිරීම වැඩිදියුණු කිරීම මත රඳා පවතින බවයි.
2026 අප්රේල් මාසයේ ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව විසින් නිකුත් කළ Asian Development Outlook වාර්තාවට අනුව, අඛණ්ඩව වසර දෙකක් 5.0% ක ප්රසාරණයකින් පසුව, ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධනය 2026 දී 4.0% දක්වා මධ්යස්ථ වන අතර 2027 දී 4.2% දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ප්රක්ෂේපණ පදනම් වී ඇත්තේ ගැටුම සඳහා මුල් ස්ථායීකරණ අවස්ථාවක් මත වන අතර, අවදානම් පහළට තදින් නැඹුරු වේ.
කෙසේ වෙතත්, මැදපෙරදිග යුද්ධය දිගටම පැවතුනහොත් සහ කම්පනය ගැඹුරු වුවහොත්, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධන ප්රක්ෂේපණ 0.5-0.8 ප්රතිශත ලක්ෂ්යයකට ළඟා විය හැකි අතර, උද්ධමනය 3-5 ප්රතිශත ලක්ෂ්ය අතර අගයක් දක්වා ඉහළ යා හැකි බව ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව පැවසුවේය.
බාහිර කම්පනය දැනටමත් බහු මාර්ග හරහා පෝෂණය වන බවත්, ඉහළ බලශක්ති මිල ගණන්, බාධා කළ නැව් මාර්ග, දුර්වල සංචාරක ප්රවාහ සහ ඉහළ යන ගෝලීය අවිනිශ්චිතතාව ඇතුළු සියල්ල වර්ධනය සහ බාහිර ශේෂයන් මත පීඩනය ඉහළ නංවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බවත් ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව අනතුරු ඇඟවීය.
“මෑත කාලීන ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ශ්රී ලංකාව බොහෝ දුරක් පැමිණ ඇති අතර, පසුගිය වසර දෙක තුළ එහි ආර්ථික ක්රියාකාරිත්වය ප්රධාන ජයග්රහණයකි. කෙසේ වෙතත් ඉදිරියේ ඇති අවදානම් ද සැලකිය යුතු ය. ප්රතිසංස්කරණ ලිහිල් කිරීමට මෙය අවස්ථාව නොවේ. මූල්ය විනය පවත්වා ගත යුතු අතර මෙම ආර්ථිකය පරීක්ෂාවට ලක් කරන බාහිර කම්පනවලට එරෙහිව ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ශක්තිමත් කළ යුතුයි. ඒ සමඟම, යථා තත්ත්වයට පත්වීම පවත්වා ගැනීම සඳහා රාජ්ය ආයෝජන පරිමාණය කිරීම සහ ක්රියාත්මක කිරීම අත්යවශ්ය වනු ඇත” ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ ශ්රී ලංකා අධ්යක්ෂ ෂැනන් කව්ලින් පැවසුවා ය.
ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ ශ්රී ලංකාවේ නේවාසික නියෝජිත, ජ්යෙෂ්ඨ ආර්ථික විද්යාඥ ලිලියා ඇලෙක්සැන්යන් පැවසුවේ, වර්තමාන දැක්ම වසරකට පෙරට වඩා බෙහෙවින් අස්ථාවර ගෝලීය පසුබිමකින් හැඩගැසී ඇති බවත්, මැදපෙරදිග ගැටුම දැන් කලාපයේ ආර්ථික ගමන් පථයට කේන්ද්රීය වී බවත්ය.
බො රතෙල් මිලෙහි තියුණු අස්ථාවරත්වය සමඟ ගෝලීය තෙල් වෙළඳාමෙන් 20ක් පමණ රැගෙන යන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා නැව්ගත කිරීමට බාධා කිරීම අවිනිශ්චිතතාවය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නංවා ඇති බව ඇය පැවසුවාය. වසර මුලදී තෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 60ක් පමණ වූ අතර වර්තමානයේ එය ඩොලර් 110 ට වඩා ඉහළ ගොස් තිබේ.
2025 දී 5%ක ආර්ථික වර්ධනයකින් පසු ශ්රී ලංකාව මෙම කාල පරිච්ඡේදයට පිවිසෙන්නේ ශක්තිමත් ස්ථානයක සිට බවත්, දිගු ගැටුමක් වර්ධනය අඩු කර උද්ධමනය ඉහළ නැංවිය හැකි බවත්, පොහොර පිරිවැය ඉහළ යාම සහ අඛණ්ඩ වෙළඳ අවිනිශ්චිතතාවයෙන් අමතර පීඩනයක් ඇති බවත් ඇලෙක්සැන්යන් අනතුරු ඇඟවූවාය.
පොහොර මිල තියුණු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බවත්, කෘෂිකර්මාන්තයේ නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ ගොස් ඇති බවත්, වසර අගදී ආහාර මිල ගණන් වලට අවදානම් ඇති කරන බවත්, ගුවන් සම්බන්ධතාවයට ඇති බාධා දැනටමත් සංචාරක ප්රවාහයන්ට බලපාන බවත් ඇය සඳහන් කළාය.
ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ ප්රධාන ආර්ථික නිලධාරී ලක්ෂිනි ප්රනාන්දු පැවසුවේ බාහිර බලපෑම්වල බලපෑම් උද්ධමනය සහ සංචාරක දර්ශකවල දැනටමත් දක්නට ලැබෙන බවයි.
මාර්තු මාසයේ 2.2%ක උද්ධමනය ප්රධාන වශයෙන් ප්රවාහන හා උපයෝගිතා මගින් මෙහෙයවනු ලැබූ බවත්, එය මුල් කාලීන බලශක්ති මිල සම්මත කිරීම පිළිබිඹු කරන බවත්, ඉන්ධන මිල ගැලපීම් සහ විදුලි ගාස්තු සංශෝධනවලින් පසුව තවදුරටත් ඉහළ යාමක් අපේක්ෂා කරන බවත් ඇය පැවසුවාය.
මාර්තු මාසයේදී සංචාරක පැමිණීම් 20%කින් පමණ පහත වැටී ඇති අතර, එයට ප්රධාන වශයෙන් හේතු වී ඇත්තේ ගල්ෆ් ගුවන් කලාපයේ ඇති වූ බාධා, ඉහළ ගුවන් ගමන් ගාස්තු සහ ගෝලීය අවිනිශ්චිතතාවය හේතුවෙන් තවදුරටත් අවාසි සහගත අවදානම් ය.
පෙබරවාරි මාසයේදී ඩොලර් බිලියන 7.3 දක්වා ඉහළ ගිය සංචිත පීඩනයේ මුල් සලකුණු පෙන්නුම් කළ අතර, කොටස් වෙළඳපොළවල් ද ගැටුමට ආයෝජකයින්ගේ සංවේදීතාව පිළිබිඹු කරන බව ඇය පැවසුවාය.
දිගුකාලීන ගැටුම් හේතුවෙන් සංචාරක ව්යාපාරයෙන් ලැබෙන අදායම් දුර්වල වීම සහ කෘෂිකර්මාන්තයට එල්ල වී ඇති කාලගුණික බලපෑම් හේතුවෙන් ආහාර ආනයන අවශ්යතා වැඩි වී ඇත. මෙම තත්ත්වය අවදානම තව දුරටත් තීව්රර කළ හැකි බවට ඇය අනතුරු ඇඟවූවාය.
රාජ්ය ආයෝජන දුර්වල ලෙස ක්රියාත්මක කිරීම ආර්ථික වර්ධනයට තීරණාත්මක බාධාවක් ලෙස පවතින අතර වර්තමාන පරිසරය තුළ එය වැඩි වැදගත්කමක් ලබා ඇති බව ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ ශ්රී ලංකා ආර්ථික විශ්ලේෂක නිරුක්ති කාරියවසම් පැවසුවාය.
ප්රාග්ධන වියදම් සාමාන්යයෙන් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 5% සිට 6% දක්වා අයවැයගත කර ඇති අතර, සැබෑ භාවිතය සාමාන්යයෙන් 3% ට ආසන්න වී ඇති බවත්, එය ක්රියාත්මක කිරීමේ අඛණ්ඩ බාධක පිළිබිඹු කරන බවත් ඇය පැවසුවාය.
සටහන – භාතිය බරුකන්ද
රතුඉර පුවත්පතේ 2026 අප්රේල් 26 වැනිදා ප්රකාශයට පත්කරන ලද ලිියකි.
