2026 අගෝස්තු මාසයේදී ලෝකයේ සාමාන්ය ගෝලීය උෂ්ණත්වය පූර්ව කාර්මික මට්ටමට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.5කට වඩා වැඩි වූ බව EU හි කොපර්නිකස් දේශගුණික විපර්යාස සේවය අද (10) පැවසීය.
එය වාර්තා තැබීම ආරම්භ වූ දා සිට වාර්තා වූ ඉහළම ගෝලීය උෂ්ණත්වයට හිමිකම් කියයි.
පසුගිය මාසයේ ලොව පුරා ආන්තික කාලගුණය සහ දේශගුණික විපර්යාස ඇති විය. නේපාලයේ සහ චීනයේ ටිබෙටයේ සිය ගණනක් මිය ගිය නායයෑම් සහ හදිසි ගංවතුරට දේශගුණික විපර්යාස දායක විය හැකි බව විද්යාඥයින් පවසා ඇත, නමුත් නිශ්චිත කරුණු තවමත් අධ්යයනය කරමින් පවතී. ඉන්දුනීසියාවේ සිට ග්රීසිය සහ බෙල්ජියම දක්වා ලැව්ගිනි ඇති වූ අතර, හංගේරියාව සහ රුමේනියාව දැඩි නියඟයකට ගොදුරු විය.
පූර්ව කාර්මික කාලයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.5 ට වැඩි උෂ්ණත්වයක් වැදගත් වන්නේ එම උෂ්ණත්වය දශක ගණනාවක් පුරා පැවති සාමාන්යයක් ලෙස මනින විට, දේශගුණික විපර්යාසවල නරකම ප්රතිවිපාක වළක්වා ගැනීම සඳහා 2015 පැරිස් දේශගුණික ගිවිසුම යටතේ වැළැක්වීමට උත්සාහ කරන බවට පොරොන්දු වූ රටවල් 200 කට ආසන්න සංඛ්යාවක් උණුසුම් වීමේ මට්ටමයි.
2025 නොවැම්බර් මාසයෙන් පසු ලෝකයේ සාමාන්ය උෂ්ණත්වය පූර්ව කාර්මික මට්ටමට වඩා 1.5 C ඉක්ම වූ පළමු මාසය 2026 අගෝස්තු මාසයයි.
ගෝලීය මතුපිට වායු උෂ්ණත්වය 16.96 C වන අතර, පසුගිය මාසය ලොව උණුසුම්ම මාසය ලෙස වාර්තාගත ලෙස 2023 ජූලි මාසය සමඟ සමපාත විය. මිනිසුන් කාර්මික පරිමාණයෙන් තෙල්, ගල් අඟුරු සහ ගෑස් දහනය කිරීමට පෙර, 19 වන සියවසේ ග්රහලෝකයේ සාමාන්ය උෂ්ණත්වයට වඩා මෙය 1.65 C උණුසුම් වූ බව කොපර්නිකස් දේශගුණික විපර්යාස සේවය පැවසුවේය.
පොසිල ඉන්ධන දහනය කිරීමෙන් නිකුත් වන විමෝචනය දේශගුණික විපර්යාසවලට ප්රධාන හේතුවයි.
“මාර්ග දියවීම, දුම්රිය මාර්ග ගැටීම, පාසල් වැසීම සහ වසරේ කාලය සඳහා වාර්තාගත ලැව්ගිනි සමඟ යුරෝපය පුරා අප කෙතරම් අක්රමිකද යන්නෙහි බලපෑම අපි සැබවින්ම දැක ඇත්තෙමු,” මධ්යම පරාස කාලගුණ අනාවැකි සඳහා වූ යුරෝපීය මධ්යස්ථානයේ උපායමාර්ගික ප්රධානී සමන්තා බර්ගස් පැවසීය.
“දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ ආඛ්යානය දුරස්ථ ස්ථානයක සිදුවන තරමක් වියුක්ත සංකල්පයක සිට අපගේ දෛනික ජීවිතයට බාධාවක් බවට සැබවින්ම සංක්රමණය වී ඇත,” ඇය පැවසුවාය.
මැයි මාසයේ සිට අඛණ්ඩව ඇති වූ අධික තාප තරංග හේතුවෙන් බෝග විනාශ වීමෙන් පසුව, බොහෝ ප්රදේශ අසාමාන්ය ලෙස අඩු ගංගා ගලායාමකින් සහ පසෙහි තෙතමනයකින් පීඩා විඳිමින්, බටහිර යුරෝපය මෙතෙක් වාර්තා වූ උණුසුම්ම ගිම්හානයෙන් මතුවෙමින් පවතින බව දත්ත මගින් සනාථ විය.
- තවත් සෙල්සියස් අංශක 1.5ක උල්ලංඝනයක්
ලෝකය තවමත් පැරිස් ගිවිසුමේ සෙල්සියස් අංශක 1.5ක ඉලක්කය තාක්ෂණිකව උල්ලංඝනය කර නැත – එය තාවකාලික උපරිමයකට වඩා දශක ගණනාවක් පුරා සාමාන්ය උෂ්ණත්වයක් ගැන සඳහන් කරයි. වර්තමානයේ, ලෝකයේ දිගුකාලීන උණුසුම් මට්ටම පූර්ව කාර්මික මට්ටමට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.4 ක් පමණ වේ.
දිගු කාලීන සෙල්සියස් අංශක 1.5ක ඉලක්කයට ඇලී සිටීම තවදුරටත් කළ නොහැකි බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පසුගිය සතියේ පැවසීය. ඉලක්කය ඉක්මවා යාම සීමා කිරීම සඳහා CO2 විමෝචනය වේගයෙන් අඩු කරන ලෙස එය රජයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය.
කොපර්නිකස් දේශගුණික විපර්යාස සේවයෙහහි වාර්තා 1940 දක්වා දිවෙන අතර 1850 දක්වා දිවෙන ගෝලීය උෂ්ණත්ව වාර්තා සමඟ හරස් පරීක්ෂාවට ලක් කෙරේ.
පසුගිය මාසයේ අධික තාපය ගොඩබිමට සීමා නොවීය. ධ්රැවීය ප්රදේශවලින් පිටත ලෝකයේ සාගර ද වාර්තා වූ ඕනෑම මාසයකදී ඒකාබද්ධ ඉහළම මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්වය වාර්තා කළ බව කොපර්නිකස් දේශගුණික විපර්යාස සේවය පැවසුවේය.
නිවර්තන පැසිෆික් කලාපයේ, වාර්තාගත ඉහළ උෂ්ණත්වයක් ඇතිවීමට හේතු වූයේ ඉදිරි මාසවලදී ශක්තිමත් වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇති එල් නිනෝ කාලගුණ රටාවයි – එය ගෝලීය උෂ්ණත්වය තවදුරටත් ඉහළ යාමට හේතු විය හැකිය.
Source: Reuters
